Η δυσφαγία ή αλλιώς δυσκαταποσία είναι ο ιατρικός όρος που περιγράφει την δυσκολία στη διέλευση των τροφών από το στόμα στο στομάχι. Πρόκειται δηλαδή για μία διαταραχή της φυσιολογικής διαδικασίας κατάποσης. Εμφανίζεται τόσο σε παιδιά όσο και σε ενήλικες.
Μερικές φορές η δυσφαγία προκαλείται όταν κάποιος τρώει γρήγορα και δεν μασάει καλά την τροφή που λαμβάνει. Σε ορισμένες περιπτώσεις η δυσφαγία συνοδεύεται και από πόνο, οπότε μιλάμε για οδυνοφαγία. Ενδεχομένως όμως να υπάρχει σοβαρό ιατρικό πρόβλημα που πρέπει να αντιμετωπισθεί άμεσα.
Η δυσφαγία συνήθως προκαλείται από κάποιο πρόβλημα στο ανώτερο πεπτικό. Συχνά, το πρόβλημα εντοπίζεται στον οισοφάγο, δηλαδή στον σωλήνα που συνδέει το στόμα με το στομάχι (δυσφαγία). Ενδεχομένως όμως να συμβεί και λόγω προβλήματος στο στόμα ή στο λαιμό (δυσκαταποσία).
Διακρίνουμε τρεις φάσεις:
• Στοματική φάση = μάσηση στερεάς τροφής και μείξη με σίελο, ώστε να καταστεί μαλακή και υγρή
• Φαρυγγική φάση = η γλώσσα ωθεί το περιεχόμενο της στοματικής κοιλότητας προς τον φάρυγγα, ενώ ταυτόχρονα προκαλείται ερμητική σύγκλιση του λάρυγγα με αναστολή της αναπνοής, ώστε να αποτραπεί είσοδος τροφής και υγρών στις αναπνευστικές οδούς και τους πνεύμονες
• Οισοφαγική φάση = η τροφή και τα υγρά διελαύνουν τον οισοφάγο και καταλήγουν στο στομάχι. Η διέλευση διαρκεί μερικά δευτερόλεπτα
Οι διαταραχές κατάποσης (δυσφαγία) προκαλούνται από διάφορες παθήσεις.
Οι παθήσεις αυτές γενικά επηρεάζουν τα νεύρα ή τις δομές που εξυπηρετούν τη διαδικασία της κατάποσης:
• Παθήσεις του κεντρικού νευρικού συστήματος.
• Αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο.
• Κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις.
• Εγκεφαλική παράλυση.
• Νόσος Parkinson.
• Σκλήρυνση κατά πλάκας.
• Νευρομυϊκές παθήσεις.
• Πολυμυοσίτις/Δερματομυοσίτις.
• Μυασθένεια Gravis.
• Μυϊκές δυστροφίες.
• Νόσος κινητικού νευρώνα.
• Παθήσεις κεφαλής και τραχήλου.
• Κακοήθεις παθήσεις χειλέων, γλώσσας, υπερώας, κάτω γνάθου, φάρυγγος, λάρυγγος, βάσεως κρανίου.
• Ακτινοθεραπεία κεφαλής και τραχήλου.
• Χειρουργικές επεμβάσεις (γλωσσεκτομή, λαρυγγεκτομή, φαρυγγεκτομή, κ.ά.)
• Συγγενείς παθήσεις και σύνδρομα (παιδιά).
• Τραυματικές κακώσεις.
Τα συμπτώματα της δυσφαγίας-δυσκαταποσίας περιλαμβάνουν:
• Αδυναμία κατάποσης
• Πόνο κατά την κατάποση
• Αίσθημα σαν να έχει κολλήσει η τροφή στο λαιμό ή το στήθος
• Βήχα ή πνιγμό κατά την κατάποση
• Σιελόρροια (αποβολή σάλιου από το στόμα)
• Δυσκολία στην ομιλία
Η Δυσφαγία, ως αποτέλεσμα ασθένειας ή τραύματος, μπορεί να επιβραδύνει ή/και να αναστείλει την αποτελεσματικότητα ενός θεραπευτικού προγράμματος αποκατάστασης, απειλώντας, όχι μόνον την υγεία, αλλά και τη ζωή του ασθενούς, γι’ αυτό για την αποκατάστασή της εμπλέκονται διαφορετικές ειδικότητες: κλινικός ιατρός, νευρολόγος, πνευμονολόγος, οδοντίατρος, ακτινολόγος με ωτορινολαρυγγολόγο και το λογοθεραπευτή, γαστρεντερολόγος, φυσιοθεραπευτής, εργοθεραπευτής, ψυχίατρο, ψυχολόγο, ψυχοθεραπευτή, σύμβουλο ψυχικής υγείας. Όλοι μαζί προσεγγίζουν επιστημονικά την συμπεριφορά του ασθενούς, που συχνά, λόγω χρονίων νοσημάτων και βλαβών του ΚΝΣ, περιλαμβάνει άρνηση να δεχθεί τροφή και φοβία για την λήψη της, ή επίμονες συμπεριφορές και αλληλεπιδράσεις ασθενούς και οικογενειακού περιβάλλοντος.
Με την συνεργασία της Ζωγραφιάς Αντωνιάδου MSc, υπ. PhD-Ψυχαναλύτρια-Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας–Μέλος της Ομάδας Logodiatrofis.gr
