Θεοκλής Ζαούτης στο healthweb : Η Ελλάδα είναι πρώτη στην Ευρωπαϊκή Ένωση στις ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις

Περισσότεροι από ένας στους δέκα ασθενείς που νοσηλεύονται σε ελληνικό δημόσιο νοσοκομείο αποκτούν ενδονοσοκομειακή λοίμωξη, ενώ η Ελλάδα βρίσκεται στην πρώτη θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση όσον αφορά το φορτίο των νοσοκομειακών λοιμώξεων και της μικροβιακής αντοχής. Στην εκπομπή Opinion Health, η Νικολέτα Ντάμπου του Healthweb.gr συζητά με τον Καθηγητή Παιδιατρικής και Επιδημιολογίας του ΕΚΠΑ και πρώην πρόεδρο του ΕΟΔΥ, Θεοκλή Ζαούτη , για τις ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις, τη μικροβιακή αντοχή, την ορθολογική χρήση των αντιβιοτικών, αλλά και τις παρεμβάσεις που απαιτούνται για την ενίσχυση της ασφάλειας των ασθενών και τη βελτίωση της ποιότητας των υπηρεσιών υγείας.

Οι ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις και η μικροβιακή αντοχή εξακολουθούν να αποτελούν μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τα συστήματα υγείας διεθνώς. Στην Ελλάδα, το πρόβλημα παραμένει ιδιαίτερα έντονο, με τη χώρα να καταγράφει από τα υψηλότερα ποσοστά στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Την ίδια στιγμή, η πρόσφατη έξαρση του νοροϊού στο Νοσοκομείο Αττικόν επανέφερε στο προσκήνιο τη συζήτηση για την ασφάλεια των ασθενών, την επιτήρηση των λοιμώξεων και την εφαρμογή των πρωτοκόλλων πρόληψης.

Ο καθηγητής Παιδιατρικής και Επιδημιολογίας του ΕΚΠΑ και πρώην πρόεδρος του ΕΟΔΥ, Θεοκλής Ζαούτης, μιλά στην εκπομπή Opinion Health και στη Νικολέτα Ντάμπου για τη σημερινή εικόνα στα ελληνικά νοσοκομεία, τις αιτίες που διατηρούν τη χώρα στις πρώτες θέσεις της Ευρώπης, τα αποτελέσματα πενταετούς προγράμματος παρέμβασης σε δέκα νοσοκομεία και τη σύνδεση των λοιμώξεων με τη μικροβιακή αντοχή και την υπερκατανάλωση αντιβιοτικών.

• Όπως επισημαίνει, περισσότεροι από ένας στους δέκα νοσηλευόμενους ασθενείς αποκτούν ενδονοσοκομειακή λοίμωξη, ενώ η Ελλάδα βρίσκεται πρώτη στην Ευρωπαϊκή Ένωση σε σχετικούς δείκτες θνησιμότητας και αναπηρίας. Παράλληλα, τονίζει ότι η σωστή υγιεινή των χεριών παραμένει το σημαντικότερο μέτρο πρόληψης, ενώ η αλλαγή κουλτούρας τόσο στο σύστημα υγείας όσο και στην κοινωνία είναι απαραίτητη για τη βελτίωση της κατάστασης.

Σημεία της συνέντευξης:

ΝΙΚΟΛΕΤΑ ΝΤΑΜΠΟΥ: Κύριε Ζαούτη, τα τελευταία στοιχεία δείχνουν ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να καταγράφει από τα υψηλότερα ποσοστά ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων στην Ευρώπη. Ποια είναι σήμερα η πραγματική εικόνα στα δημόσια νοσοκομεία της χώρας;

ΘΕΟΚΛΗΣ ΖΑΟΥΤΗΣ: Όντως έχουμε ένα πολύ μεγάλο και σημαντικό πρόβλημα. Περισσότεροι από ένας στους δέκα ασθενείς που εισάγονται σε ελληνικό δημόσιο νοσοκομείο θα αποκτήσουν ενδονοσοκομειακή λοίμωξη. Το ποσοστό φτάνει περίπου στο 12%. Υπάρχει ένας ευρωπαϊκός δείκτης που μετρά τη θνησιμότητα και την αναπηρία που σχετίζονται με τις νοσοκομειακές λοιμώξεις και τη μικροβιακή αντοχή. Σε αυτόν τον δείκτη η Ελλάδα βρίσκεται στην πρώτη θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

ΝΙΚΟΛΕΤΑ ΝΤΑΜΠΟΥ: Το ECDC έχει κάνει συγκεκριμένες επισημάνσεις για τη χώρα μας;

ΘΕΟΚΛΗΣ ΖΑΟΥΤΗΣ: Το 2024 πραγματοποιήθηκε αξιολόγηση από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων. Στην έκθεση που δημοσιεύθηκε για την Ελλάδα αναφέρεται ξεκάθαρα ότι το πρόβλημα των ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων συνιστά εθνική έκτακτη ανάγκη. Πρόκειται για ένα θέμα που επηρεάζει συνολικά τη δημόσια υγεία.

ΝΙΚΟΛΕΤΑ ΝΤΑΜΠΟΥ: Πώς επηρεάζει το σύστημα υγείας η ύπαρξη τόσων λοιμώξεων;

ΘΕΟΚΛΗΣ ΖΑΟΥΤΗΣ: Όταν ένας ασθενής αποκτήσει ενδονοσοκομειακή λοίμωξη, παραμένει περισσότερες ημέρες στο νοσοκομείο, χρειάζεται περισσότερα αντιβιοτικά και αυξάνει σημαντικά το κόστος νοσηλείας. Παράλληλα, δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος. Η λοίμωξη οδηγεί στη χρήση αντιβιοτικών, τα μικρόβια αποκτούν αντοχή και οι επόμενες λοιμώξεις γίνονται ακόμη πιο δύσκολες στη θεραπεία.

ΝΙΚΟΛΕΤΑ ΝΤΑΜΠΟΥ: Η έξαρση του νοροϊού στο Αττικόν ήταν ένα μεμονωμένο περιστατικό ή αναδεικνύει ένα ευρύτερο πρόβλημα;

ΘΕΟΚΛΗΣ ΖΑΟΥΤΗΣ: Δεν το θεωρώ μεμονωμένο περιστατικό. Όταν μιλάμε για ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις δεν αναφερόμαστε μόνο σε βακτήρια. Ο νοροϊός είναι ένας ιός. Η διασπορά του μέσα σε ένα νοσοκομείο αποτελεί ενδονοσοκομειακή λοίμωξη, όπως ακριβώς συμβαίνει με τη γρίπη ή τον COVID-19.

ΝΙΚΟΛΕΤΑ ΝΤΑΜΠΟΥ: Γιατί η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται τόσο ψηλά σε σχέση με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες;

ΘΕΟΚΛΗΣ ΖΑΟΥΤΗΣ: Γνωρίζουμε πολύ καλά τι πρέπει να κάνουμε. Υπάρχει γνώση, υπάρχουν κατευθυντήριες οδηγίες και εκπαίδευση. Αυτό που λείπει είναι η εφαρμογή. Το πρόβλημα βρίσκεται στην καθημερινή εφαρμογή των πρακτικών που προστατεύουν τους ασθενείς.

ΝΙΚΟΛΕΤΑ ΝΤΑΜΠΟΥ: Ποιο είναι το σημαντικότερο μέτρο πρόληψης;

ΘΕΟΚΛΗΣ ΖΑΟΥΤΗΣ: Το πλύσιμο των χεριών. Είναι το πιο βασικό και αποτελεσματικό μέτρο που διαθέτουμε. Η μετάδοση του νοροϊού, αλλά και πολλών άλλων λοιμώξεων, μπορεί να περιοριστεί σημαντικά με τη σωστή υγιεινή των χεριών.

ΝΙΚΟΛΕΤΑ ΝΤΑΜΠΟΥ: Πιστεύετε ότι το προσωπικό αμελεί ή ότι οι συνθήκες εργασίας δεν βοηθούν;

ΘΕΟΚΛΗΣ ΖΑΟΥΤΗΣ: Το πρόβλημα είναι σύνθετο. Τα νοσοκομεία λειτουργούν με ελλείψεις προσωπικού και ιδιαίτερα νοσηλευτών. Οι επαγγελματίες υγείας εργάζονται υπό μεγάλη πίεση. Ωστόσο, τα δεδομένα δείχνουν ότι υπάρχουν σημαντικά περιθώρια βελτίωσης.

ΝΙΚΟΛΕΤΑ ΝΤΑΜΠΟΥ: Συμμετείχατε σε ένα μεγάλο πρόγραμμα καταγραφής των λοιμώξεων. Τι έδειξαν τα αποτελέσματα;

ΘΕΟΚΛΗΣ ΖΑΟΥΤΗΣ: Μέσω του δικτύου CLEO υλοποιήσαμε ένα πενταετές πρόγραμμα σε δέκα μεγάλα νοσοκομεία της χώρας. Όταν ξεκινήσαμε, η συμμόρφωση στην υγιεινή των χεριών ήταν κάτω από 50%. Δηλαδή λιγότεροι από ένας στους δύο επαγγελματίες υγείας ακολουθούσαν σωστά τη διαδικασία κάθε φορά που έρχονταν σε επαφή με ασθενή.

ΝΙΚΟΛΕΤΑ ΝΤΑΜΠΟΥ: Ποια ήταν η εξέλιξη του προγράμματος;

ΘΕΟΚΛΗΣ ΖΑΟΥΤΗΣ: Εφαρμόσαμε συγκεκριμένες πρακτικές, εκπαίδευση και συστηματική παρακολούθηση. Στο τέλος της πενταετίας είχαμε μειώσει τη συχνότερη ενδονοσοκομειακή λοίμωξη κατά 40%. Παράλληλα, η συμμόρφωση στην υγιεινή των χεριών ξεπέρασε το 60%.

ΝΙΚΟΛΕΤΑ ΝΤΑΜΠΟΥ: Ποια περίοδο καλύπτει αυτή η έρευνα;

ΘΕΟΚΛΗΣ ΖΑΟΥΤΗΣ: Από το 2020 έως το τέλος του 2025.

ΝΙΚΟΛΕΤΑ ΝΤΑΜΠΟΥ: Υπάρχει σήμερα πλήρης καταγραφή των ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων;

ΘΕΟΚΛΗΣ ΖΑΟΥΤΗΣ: Για πρώτη φορά έγινε οργανωμένη καταγραφή με κοινά κριτήρια σε όλα τα νοσοκομεία που συμμετείχαν. Δημιουργήθηκε πλατφόρμα καταγραφής και αναπτύχθηκαν εργαλεία τα οποία παραδόθηκαν στο ελληνικό δημόσιο και στον ΟΔΙΠΥ.

ΝΙΚΟΛΕΤΑ ΝΤΑΜΠΟΥ: Αν σας ζητούσε σήμερα ο υπουργός Υγείας μία λίστα προτεραιοτήτων, τι θα του προτείνατε;

ΘΕΟΚΛΗΣ ΖΑΟΥΤΗΣ: Πρώτα από όλα αξιολόγηση. Η εμπειρία από χώρες που έχουν πετύχει σημαντικές μειώσεις στις λοιμώξεις δείχνει ότι χρειάζονται δείκτες απόδοσης, αξιολόγηση, επιβράβευση όσων ακολουθούν σωστά τις διαδικασίες και κυρώσεις όπου υπάρχουν συστηματικές αποκλίσεις.

ΝΙΚΟΛΕΤΑ ΝΤΑΜΠΟΥ: Δηλαδή θεωρείτε ότι η αξιολόγηση είναι απαραίτητη;

ΘΕΟΚΛΗΣ ΖΑΟΥΤΗΣ: Απολύτως. Δεν μιλάμε για τιμωρία. Μιλάμε για έναν μηχανισμό βελτίωσης που έχει ως επίκεντρο την ασφάλεια του ασθενούς.

ΝΙΚΟΛΕΤΑ ΝΤΑΜΠΟΥ: Τι συμβαίνει σε άλλες χώρες;

ΘΕΟΚΛΗΣ ΖΑΟΥΤΗΣ: Σε πολλές χώρες τα στοιχεία δημοσιοποιούνται. Στη Φιλαδέλφεια, για παράδειγμα, τα νοσοκομεία δημοσίευαν τα αποτελέσματά τους ώστε οι πολίτες να γνωρίζουν τις επιδόσεις τους σε θέματα ασφάλειας.

ΝΙΚΟΛΕΤΑ ΝΤΑΜΠΟΥ: Ποια είναι η εικόνα στα παιδιατρικά νοσοκομεία;

ΘΕΟΚΛΗΣ ΖΑΟΥΤΗΣ: Είναι καλύτερη από ό,τι στα νοσοκομεία ενηλίκων. Η συμμόρφωση στην υγιεινή των χεριών είναι υψηλότερη και τα ποσοστά λοιμώξεων χαμηλότερα. Παρόλα αυτά, παραμένουν υψηλότερα σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

ΝΙΚΟΛΕΤΑ ΝΤΑΜΠΟΥ: Πώς συνδέεται η μικροβιακή αντοχή με τις ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις;

ΘΕΟΚΛΗΣ ΖΑΟΥΤΗΣ: Συνδέεται άμεσα. Οι περισσότερες σοβαρές ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις προκαλούνται από μικρόβια που έχουν αναπτύξει αντοχή στα αντιβιοτικά. Αυτό κάνει τη θεραπεία δυσκολότερη και αυξάνει τον κίνδυνο επιπλοκών.

ΝΙΚΟΛΕΤΑ ΝΤΑΜΠΟΥ: Η Ελλάδα εξακολουθεί να καταναλώνει πολλά αντιβιοτικά;

ΘΕΟΚΛΗΣ ΖΑΟΥΤΗΣ: Ναι. Βρισκόμαστε στις πρώτες θέσεις της Ευρώπης και στη χρήση αντιβιοτικών. Αυτό συμβαίνει τόσο στα νοσοκομεία όσο και στην κοινότητα.

ΝΙΚΟΛΕΤΑ ΝΤΑΜΠΟΥ: Τι συμβαίνει με τα παιδιά;

ΘΕΟΚΛΗΣ ΖΑΟΥΤΗΣ: Τα περισσότερα παιδιά που επισκέπτονται τον παιδίατρο έχουν ιογενείς λοιμώξεις. Οι ιώσεις δεν χρειάζονται αντιβιοτικά. Παρ’ όλα αυτά, πολλές φορές χορηγούνται αντιβιοτικά χωρίς να υπάρχει πραγματική ανάγκη.

ΝΙΚΟΛΕΤΑ ΝΤΑΜΠΟΥ: Οι γονείς πιέζουν για τη χορήγηση αντιβιοτικών;

ΘΕΟΚΛΗΣ ΖΑΟΥΤΗΣ: Συχνά υπάρχει η προσδοκία ότι ο γιατρός πρέπει να δώσει κάποιο φάρμακο. Αυτό είναι ζήτημα κουλτούρας. Όμως οι μελέτες δείχνουν ότι όταν ο γιατρός αφιερώσει χρόνο και εξηγήσει ότι πρόκειται για ιογενή λοίμωξη, οι γονείς το κατανοούν.

ΝΙΚΟΛΕΤΑ ΝΤΑΜΠΟΥ: Υπάρχουν και άλλες συνέπειες από την άσκοπη χρήση αντιβιοτικών;

ΘΕΟΚΛΗΣ ΖΑΟΥΤΗΣ: Βεβαίως. Εκτός από τη μικροβιακή αντοχή, επηρεάζεται και το μικροβίωμα, δηλαδή τα ωφέλιμα μικρόβια που υπάρχουν στον οργανισμό μας. Πλέον γνωρίζουμε ότι οι διαταραχές στο μικροβίωμα συνδέονται με διάφορα χρόνια νοσήματα.

ΝΙΚΟΛΕΤΑ ΝΤΑΜΠΟΥ: Ποιο μήνυμα θα θέλατε να στείλετε σήμερα στους πολίτες;

ΘΕΟΚΛΗΣ ΖΑΟΥΤΗΣ: Να συζητούν με τους γιατρούς τους πριν πάρουν αντιβιοτικό και να ενημερώνονται για το αν πραγματικά το χρειάζονται. Επίσης, όταν βρεθούν σε νοσοκομείο, να μην διστάζουν να ζητούν την τήρηση των κανόνων υγιεινής. Η αλλαγή κουλτούρας απαιτεί τη συμμετοχή όλων μας.

Νικολέτα Ντάμπου:

Η συνέντευξη του Θεοκλή Ζαούτη αναδεικνύει με σαφήνεια ότι οι ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις παραμένουν ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα του ελληνικού συστήματος υγείας. Παρά τη δυσμενή εικόνα, τα αποτελέσματα της πενταετούς παρέμβασης σε δέκα μεγάλα νοσοκομεία αποδεικνύουν ότι η κατάσταση μπορεί να βελτιωθεί όταν εφαρμόζονται συστηματικά οι κανόνες πρόληψης, η επιτήρηση και η αξιολόγηση.

Όπως τονίζει ο καθηγητής, η προστασία των ασθενών δεν αποτελεί μόνο ευθύνη των επαγγελματιών υγείας, αλλά και των ίδιων των πολιτών. Η σωστή χρήση των αντιβιοτικών, η τήρηση των κανόνων υγιεινής και η ενίσχυση της κουλτούρας πρόληψης μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη μείωση των λοιμώξεων και στη θωράκιση της δημόσιας υγείας.

ΔΕΙΤΕ ΟΛΟΚΛΗΡΗ ΤΗΝ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟ ΚΑΝΑΛΙ HEALTHWEB TV