Έχετε βρεθεί ποτέ σε μια παρέα όπου όλοι είναι σκυμμένοι πάνω από το κινητό τους; Ή μήπως μιλούσατε σε κάποιον και, ενώ προσπαθούσατε να του πείτε κάτι σημαντικό, εκείνος διέκοπτε συνεχώς τη συζήτηση για να ελέγξει τις ειδοποιήσεις του; Αν η απάντηση είναι «ναι», τότε έχετε πιθανότατα βιώσει το phubbing, μια συμπεριφορά που έχει γίνει ιδιαίτερα συχνή στην εποχή των smartphones.
Ο όρος προέρχεται από τις αγγλικές λέξεις phone (τηλέφωνο) και snubbing (αγνοώ ή περιφρονώ κάποιον) και περιγράφει την κατάσταση κατά την οποία ένα άτομο αγνοεί τους ανθρώπους που βρίσκονται μπροστά του, επειδή η προσοχή του είναι στραμμένη στο κινητό τηλέφωνο.
Αν και το phubbing δεν αποτελεί ψυχική διαταραχή ή ιατρική διάγνωση, οι ψυχολόγοι επισημαίνουν ότι μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ποιότητα των σχέσεων, την επικοινωνία και την ψυχική ευεξία.
Γιατί συμβαίνει;
Τα σύγχρονα κινητά τηλέφωνα έχουν σχεδιαστεί ώστε να τραβούν συνεχώς την προσοχή μας. Ειδοποιήσεις, μηνύματα, μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ειδήσεις και εφαρμογές δημιουργούν μια αδιάκοπη ροή πληροφοριών.
Κάθε νέα ειδοποίηση ενεργοποιεί την περιέργεια και πολλές φορές την ανάγκη να ελέγξουμε τι συμβαίνει, ακόμη και όταν βρισκόμαστε σε μια σημαντική συζήτηση. Σταδιακά, η συνήθεια αυτή γίνεται σχεδόν αυτόματη, χωρίς να συνειδητοποιούμε ότι απομακρυνόμαστε από τους ανθρώπους γύρω μας.
Οι επιπτώσεις στις φιλίες
Οι φιλίες βασίζονται στην αμοιβαία προσοχή, την ενεργητική ακρόαση και την αίσθηση ότι ο άλλος είναι πραγματικά παρών. Όταν όμως το κινητό καταλαμβάνει συνεχώς τον πρωταγωνιστικό ρόλο, το μήνυμα που λαμβάνει ο συνομιλητής είναι συχνά αρνητικό, ακόμη κι αν αυτό δεν είναι η πρόθεση.
Άνθρωποι που βιώνουν συστηματικά phubbing αναφέρουν ότι αισθάνονται:
- παραμελημένοι,
- λιγότερο σημαντικοί,
- απογοητευμένοι,
- λιγότερο συνδεδεμένοι με τους φίλους ή τον σύντροφό τους.
Ακόμη και λίγα δευτερόλεπτα συνεχούς ενασχόλησης με την οθόνη μπορούν να διακόψουν τη φυσική ροή μιας συζήτησης και να μειώσουν την αίσθηση οικειότητας.
Όταν το phubbing επηρεάζει και τις σχέσεις
Το φαινόμενο δεν περιορίζεται στις φιλίες. Έρευνες έχουν δείξει ότι η συστηματική χρήση του κινητού κατά τη διάρκεια κοινών στιγμών μπορεί να μειώσει την ικανοποίηση μέσα σε μια ερωτική σχέση.
Ένα δείπνο όπου ο ένας σύντροφος απαντά συνεχώς σε μηνύματα ή ένας περίπατος που διακόπτεται διαρκώς από ειδοποιήσεις μπορεί να δημιουργήσει συναισθήματα απόρριψης και μοναξιάς. Με τον καιρό, οι μικρές αυτές καθημερινές στιγμές συσσωρεύονται και επηρεάζουν την ποιότητα της επικοινωνίας.
Γιατί είναι τόσο δύσκολο να σταματήσουμε;
Οι ειδικοί εξηγούν ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και πολλές ψηφιακές εφαρμογές αξιοποιούν μηχανισμούς που ενισχύουν τη συχνή επιστροφή του χρήστη στην οθόνη. Η αβεβαιότητα για το τι μπορεί να περιέχει μια νέα ειδοποίηση ή ο φόβος ότι θα χάσουμε κάποια σημαντική πληροφορία –το γνωστό Fear of Missing Out (FOMO)– μας ωθεί να κοιτάζουμε συνεχώς το κινητό.
Έτσι, πολλές φορές δεν αγνοούμε συνειδητά τους γύρω μας. Απλώς έχουμε αποκτήσει μια συνήθεια που ενεργοποιείται σχεδόν αυτόματα.
Πώς μπορούμε να προστατεύσουμε τις σχέσεις μας;
Η λύση δεν είναι να εγκαταλείψουμε την τεχνολογία. Τα κινητά τηλέφωνα αποτελούν πολύτιμα εργαλεία επικοινωνίας, εργασίας και ενημέρωσης. Αυτό που χρειάζεται είναι η ισορροπία.
Μερικές πρακτικές που μπορούν να βοηθήσουν είναι:
- να αφήνουμε το κινητό εκτός τραπεζιού κατά τη διάρκεια του φαγητού,
- να απενεργοποιούμε τις μη απαραίτητες ειδοποιήσεις,
- να αφιερώνουμε συγκεκριμένες ώρες χωρίς οθόνες,
- να κοιτάζουμε τον συνομιλητή στα μάτια όταν μιλά,
- να ενημερώνουμε ευγενικά αν χρειάζεται να απαντήσουμε σε ένα πραγματικά επείγον μήνυμα.
Αυτές οι μικρές αλλαγές μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά την ποιότητα της επικοινωνίας.
Η πραγματική σύνδεση δεν χωρά στην οθόνη
Η τεχνολογία μάς επιτρέπει να επικοινωνούμε με ανθρώπους που βρίσκονται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά. Το παράδοξο όμως είναι ότι, μερικές φορές, μας απομακρύνει από εκείνους που κάθονται ακριβώς δίπλα μας.
Η ανθρώπινη επαφή βασίζεται στο βλέμμα, στην προσοχή, στην ενεργητική ακρόαση και στη συναισθηματική παρουσία. Καμία εφαρμογή δεν μπορεί να αντικαταστήσει τη ζεστασιά μιας ουσιαστικής συζήτησης ή το αίσθημα ότι κάποιος είναι πραγματικά εκεί για εμάς.
Το phubbing ίσως να μην είναι ασθένεια, αποτελεί όμως μια συνήθεια που αξίζει να αναγνωρίσουμε και να περιορίσουμε. Κάθε φορά που επιλέγουμε να αφήσουμε για λίγο το κινητό στην άκρη και να αφιερώσουμε την πλήρη προσοχή μας στους ανθρώπους που έχουμε απέναντί μας, επενδύουμε σε κάτι πολύ πιο πολύτιμο από οποιαδήποτε ειδοποίηση: στις ανθρώπινες σχέσεις. Γιατί, στο τέλος της ημέρας, οι πιο σημαντικές συνδέσεις δεν είναι αυτές που εξασφαλίζει το διαδίκτυο, αλλά εκείνες που χτίζονται πρόσωπο με πρόσωπο.
