Η ραγδαία εξάπλωση των smartphones μετά το 2007 φαίνεται να έχει αλλάξει όχι μόνο τον τρόπο που επικοινωνούμε, αλλά και βαθύτερες κοινωνικές συμπεριφορές, σύμφωνα με πρόσφατες οικονομικές μελέτες που εξετάζουν τη σχέση τους με τα ποσοστά γεννήσεων.
Η υπόθεση που εξετάζεται είναι απλή αλλά αμφιλεγόμενη: η μαζική χρήση smartphones μπορεί να έχει συμβάλει στη μείωση της γονιμότητας σε πολλές χώρες.
Η βασική υπόθεση: ένα «τεχνολογικό σοκ»
Μετά την εμφάνιση του πρώτου iPhone το 2007, τα smartphones έγιναν γρήγορα παγκόσμιο φαινόμενο. Νέα έρευνα που δημοσιεύτηκε από το National Bureau of Economic Research (NBER) υποστηρίζει ότι αυτή η τεχνολογική αλλαγή μπορεί να λειτούργησε ως «σοκ» για την κοινωνική και σεξουαλική συμπεριφορά.
Οι ερευνητές εξετάζουν αν η συνεχής πρόσβαση σε ψηφιακό περιεχόμενο, κοινωνικά δίκτυα και διαδικτυακή ψυχαγωγία άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι σχετίζονται μεταξύ τους στην πραγματική ζωή.
Τι έδειξαν τα δεδομένα στις ΗΠΑ
Μία από τις μελέτες συνέκρινε περιοχές των ΗΠΑ με διαφορετικά επίπεδα πρόσβασης σε δίκτυα κινητής τηλεφωνίας κατά τα πρώτα χρόνια διάδοσης του iPhone.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η ευρεία πρόσβαση σε smartphones συσχετίστηκε με:
- μείωση γεννήσεων κατά περίπου 4,5% έως 8% στους εφήβους
- μείωση 3,2% έως 6,6% σε άτομα ηλικίας 20–24 ετών
- μικρότερες αλλά υπαρκτές μειώσεις και σε μεγαλύτερες ηλικίες
Οι ερευνητές δεν υποστηρίζουν ότι τα smartphones είναι η μοναδική αιτία, αλλά ότι φαίνεται να παίζουν σημαντικό ρόλο στη συνολική τάση μείωσης της γονιμότητας μετά το 2007.
Πώς θα μπορούσε να συμβαίνει αυτό
Η βασική εξήγηση που προτείνουν οι μελέτες δεν αφορά άμεση βιολογική επίδραση, αλλά αλλαγή συμπεριφοράς.
Σύμφωνα με τα δεδομένα, η αυξημένη χρήση smartphones σχετίζεται με:
- λιγότερη δια ζώσης κοινωνική επαφή
- μειωμένη σεξουαλική δραστηριότητα
- αυξημένη κατανάλωση ψηφιακού περιεχομένου, συμπεριλαμβανομένης της διαδικτυακής πορνογραφίας
- περισσότερη ατομική ψυχαγωγία αντί για κοινωνικές σχέσεις
Με απλά λόγια, ο χρόνος που παλαιότερα αφιερωνόταν σε κοινωνικές και ρομαντικές επαφές φαίνεται να έχει μετατοπιστεί προς την οθόνη.
Η παγκόσμια διάσταση του φαινομένου
Μια δεύτερη μελέτη από οικονομολόγους του University of Cincinnati εξέτασε δεδομένα από 128 χώρες και βρήκε παρόμοια μοτίβα.
Η ανάλυση έδειξε ότι η μείωση των ποσοστών γονιμότητας επιταχύνθηκε παγκοσμίως μετά την ευρεία διάδοση των smartphones, ανεξάρτητα από:
- το οικονομικό επίπεδο
- το σύστημα υγείας
- το πολιτισμικό πλαίσιο
- το μοντέλο κοινωνικής πρόνοιας
Οι ερευνητές περιγράφουν το φαινόμενο ως ένα πιθανό «παγκόσμιο τεχνολογικό σοκ».
Οι επιφυλάξεις των επιστημόνων
Παρά τα ενδιαφέροντα ευρήματα, αρκετοί ειδικοί παραμένουν επιφυλακτικοί.
Η μείωση των γεννήσεων σε πολλές χώρες ξεκίνησε ήδη από τη δεκαετία του 1990, πολύ πριν την εμφάνιση των smartphones. Αυτό σημαίνει ότι η τεχνολογία μπορεί να είναι μόνο ένας από πολλούς παράγοντες.
Άλλοι γνωστοί παράγοντες περιλαμβάνουν:
- υψηλότερο κόστος ζωής και στέγασης
- μεγαλύτερη συμμετοχή των γυναικών στην εκπαίδευση και την εργασία
- ευρύτερη χρήση αντισύλληψης
- αλλαγές στις κοινωνικές αξίες και προτεραιότητες
Η ευρύτερη κοινωνική εικόνα
Το φαινόμενο της υπογεννητικότητας δεν περιορίζεται σε μία περιοχή του κόσμου. Αντιθέτως, τόσο οι ανεπτυγμένες όσο και οι αναπτυσσόμενες χώρες βλέπουν πτώση των ποσοστών γεννήσεων.
Χώρες όπως η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα αντιμετωπίζουν ήδη σοβαρές δημογραφικές πιέσεις, ενώ ακόμη και χώρες με ισχυρή οικονομική ανάπτυξη βλέπουν σταδιακή μείωση των γεννήσεων.
Τι σημαίνει αυτό για το μέλλον
Αν οι τάσεις συνεχιστούν, οι κοινωνίες ενδέχεται να αντιμετωπίσουν:
- γήρανση πληθυσμού
- μείωση εργατικού δυναμικού
- αυξημένη πίεση στα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης
- αλλαγές στην οικονομική παραγωγικότητα
Γι’ αυτό και το ζήτημα της γονιμότητας έχει μετατραπεί σε κεντρικό θέμα δημόσιας πολιτικής σε πολλές χώρες.
Οι μελέτες δεν αποδεικνύουν ότι τα smartphones «προκαλούν» μείωση των γεννήσεων, αλλά δείχνουν μια ισχυρή συσχέτιση ανάμεσα στη διάδοσή τους και στις αλλαγές στην κοινωνική και σεξουαλική συμπεριφορά.
Το πιο πιθανό σενάριο είναι ότι τα smartphones λειτουργούν ως ένας από πολλούς σύγχρονους παράγοντες που επηρεάζουν τον τρόπο ζωής, τις σχέσεις και τελικά τις αποφάσεις για τεκνοποίηση.
Με άλλα λόγια, δεν πρόκειται για έναν μοναδικό ένοχο, αλλά για ένα ακόμη κομμάτι σε μια πολύ πιο σύνθετη δημογραφική εξίσωση.
