Για πρώτη φορά δόθηκε θεραπευτική χορήγηση αυτόλογων μεσεγχυματικών κυττάρων, σε τρείς ασθενείς στη Θεσσαλονίκη , δίνοντας αισιοδοξία για την αντιμετώπιση της νόσου Αλτσχάιμερ.

Συγκεκριμένα, η χορήγηση έγινε δοκιμαστικά, παράλληλα με φαρμακευτική θεραπεία με αναστολείς της χολινεστεράσης, σε έναν άντρα μέσης ηλικίας, με νόσο Αλτσχάιμερ σε ήπιο στάδιο, και σε έναν άντρα και μία γυναίκα, ηλικίας άνω των 65 ετών, με μεσαίο και προχωρημένο στάδιο της νόσου αντίστοιχα.

Να σημειωθεί ότι, η χορήγηση των μεσεγχυματικών κυττάρων έγινε με τη συγκατάθεση των ασθενών. Στη συνέχεια, για ένα διάστημα δύο μηνών παρατηρήθηκε βελτίωση και στους τρεις ασθενείς, ενώ δεν υπήρξαν παρενέργειες ή επιπλοκές για τους επόμενους 9 – 17 μήνες.

«Η βελτίωση αυτή ήταν παροδική και δεν κράτησε πολύ. Θα πρέπει να γίνουν επαναλαμβανόμενες εγχύσεις, αλλά αυτό θέλουμε να γίνει στο πλαίσιο ενός ερευνητικού προγράμματος που σκεφτόμαστε να κάνουμε. Τα αποτελέσματα των δοκιμών σε αυτούς τους τρεις ασθενείς έχουν σταλεί προς δημοσίευση σε έγκριτο διεθνές επιστημονικό περιοδικό για τη νόσο Αλτσχάιμερ. Εκείνο που θέλουμε είναι να γίνει μία μελέτη με κλινικές δοκιμές ώστε να μπορούμε να εφαρμόζουμε αυτή τη μέθοδο ως θεραπεία εγκεκριμένη από τον ΕΟΦ» εξηγεί η νευρολόγος, καθηγήτρια της Ιατρικής Σχολής του Α.Π.Θ. Μάγδα Τσολάκη.

Τα κύτταρα που χρησιμοποιήθηκαν ελήφθησαν από τον λιπώδη ιστό, συγκεκριμένα από το υποδόριο λίπος του κάθε ασθενούς, κι έπειτα από ειδική εργαστηριακή επεξεργασία τροποποιήθηκαν και στη συνέχεια χορηγήθηκαν ενέσιμα.

«Το πρώτο πράγμα που κοιτάμε σε αυτές τις περιπτώσεις είναι η ασφάλεια του ασθενούς, γι’ αυτό και επιλέξαμε τη χρήση μεσεγχυματικών κυττάρων που προέρχονται από τον ίδιο τον ασθενή. Με τη μέθοδο που χρησιμοποιήθηκε, το επιδιωκόμενο ήταν μία ‘αυτοθεραπεία’ των ασθενών που πάσχουν από νόσο Αλτσχάιμερ, με υλικό που προέρχεται από τον δικό τους οργανισμό. Τα πρώτα αποτελέσματα ήταν ενθαρρυντικά, καθώς οι ασθενείς παρουσίασαν βελτίωση μέσα στους επόμενους μήνες, αλλά μετά χειροτέρεψαν. Αυτό οφείλεται στο ότι η χορήγηση των μεσεγχυματικών κυττάρων έγινε μόνο μία φορά. Για να μπορέσουμε να έχουμε πιο ασφαλή συμπεράσματα θα πρέπει να επαναληφθεί η χορήγηση», συμπληρώνει ο καθηγητής βιοχημείας του Α.Π.Θ. Γιώργος Κολιάκος.

Ο κ.Κολιάκος συνεργάστηκε με την κ.Τσολάκη και θα παρουσιάσει τα αποτελέσματα της θεραπευτικής χορήγησης αυτόλογων μεσεγχυματικών κυττάρων σε ασθενείς με νόσο Αλτσχάιμερ στο 8ο Πανελλήνιο Διεπιστημονικό Συνέδριο Νόσου Αλτσχάιμερ και Συγγενλων Διαταραχών, που διεξάγεται στη Θεσσαλονίκη.

Οι άνθρωποι που έχουν καθιστική ζωή τόσο στο γραφείο όσο και στο σπίτι κινδυνέυουν απο διαβήτη, σύμφωνα με βρετανική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό έντυπο Diabetologia.

Τα διαλείμματα κινητοποίησης κατά τη διάρκεια της ημέρας, μειώνουν τον κίνδυνο σημαντικά, εξηγούν οι ερευνητές του Πανεπιστημίου του Λέστερ, με επικεφαλής τον Δρ Τζόζεφ Χένσον.

Αναλυτικότερα, οι επιστήμονες μελέτησαν δύο ομάδες ανθρώπων, μία με μέση ηλικία 33 ετών και μία άλλη με μέση ηλικία 64 ετών και διαπίστωσαν ότι τα άτομα που ανήκουν σε ομάδα υψηλού κινδύνου για εκδήλωση διαβήτη τύπου ΙΙ, αποκομίζουν οφέλη για την υγεία τους εάν κάθονται λιγότερο και σηκώνονται όρθιοι πιο συχνά (π.χ. διακόπτοντας περιοδικά τη δουλειά τους), από ό,τι αν ασκούνται σωματικά για τουλάχιστον 150 λεπτά την εβδομάδα.

Αν αυτή η διακεκομμένη μείωση του χρόνου καθισιού φθάνει τα 90 λεπτά την ημέρα, τότε τα οφέλη για την υγεία είναι σημαντικά.

Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι ο καθιστικός χρόνος επιδρά αρνητικά στα επίπεδα της γλυκόζης και της χοληστερόλης στο αίμα. Η επίπτωση αυτή είναι άσχετη με την ηλικία του ατόμου, πράγμα που σημαίνει ότι το καθισιό κάνει κακό εξίσου στους νέους και στους ηλικιωμένους.

Η καθιστική ζωή έχει συσχετιστεί εκτός του διαβήτη, με αυξημένο κίνδυνο για καρδιαγγειακές παθήσεις, καθώς επίσης με μερικές μορφές καρκίνου. Όλο και περισσότερες μελέτες έρχονται να δείξουν ότι όσοι άνθρωποι κάθονται για μεγάλα χρονικά διαστήματα, στην πραγματικότητα κάνουν ένα από τα πιο επικίνδυνα πράγματα. Το καλύτερο αντίδοτο δεν είναι μόνο να ασκούνται τακτικά, αλλά να σηκώνονται συχνά από τη θέση τους και να μη μένουν καθισμένοι (ή ξαπλωμένοι) για πολλή ώρα.

Σύμφωνα με έρευνες, ο μέσος άνθρωπος περνά εννέα έως δέκα ώρες καθισμένος (στο γραφείο, στο σπίτι μπροστά από την τηλεόραση, στο αυτοκίνητο ή σε άλλο μέσο μεταφοράς κ.λπ.). Όμως μερικοί άνθρωποι φθάνουν να κάθονται έως και 16 ώρες την ημέρα, με συνέπεια να μην τους μένει πολύς χρόνος για να σταθούν όρθιοι.

«Όσο περισσότερο χρόνο περνά κανείς καθιστός, τόσο αυξάνεται η ποσότητα του σακχάρου και των λιπιδίων που συσσωρεύονται στο αίμα και μάλιστα ανεξάρτητα από το χρόνο που αφιερώνει σε σωματική άσκηση», εξηγεί ο Δρ Χένσον. «Υπάρχει σημαντική διαφορά ανάμεσα σε όσους κάθονται πολύ και όσους κάθονται λίγο. Όσοι περνάνε καθιστοί τις λιγότερες ώρες, έχουν επίσης χαμηλότερα επίπεδα γλυκόζης και λιπιδίων στο αίμα τους», προσθέτει.

Οι επιστήμονες έχουν ήδη αποδείξει ότι το καθισιό προκαλεί σημαντική ελάττωση του ρυθμού του μεταβολισμού, ενώ όταν κανείς μένει όρθιος για συνολικά τρεις ώρες παραπάνω μέσα στην ημέρα, ακόμα κι αν δεν ασκείται σωματικά, καίει κατά μέσο όρο περίπου 3,6 κιλά λίπους παραπάνω μέσα σε ένα χρόνο.
Όταν ένας άνθρωπος στέκεται όρθιος, χρησιμοποιεί το μυϊκό σύστημά του περισσότερο από ό,τι όταν κάθεται και αυτό ενεργοποιεί τον μεταβολισμό του. Οι μύες που κρατούν τον άνθρωπο όρθιο, παράγουν περισσότερα ένζυμα, τα οποία διασπούν το σάκχαρο και τα λιπίδια στο αίμα, με συνέπεια να απομακρύνεται ο κίνδυνος του διαβήτη, αλλά και άλλων παθήσεων.
«Οτιδήποτε διακόπτει το καθισιό, είναι ωφέλιμο, επειδή όσο περισσότερο κινείται κανείς, τόσο το καλύτερο γι’ αυτόν. Όμως, παράλληλα, οι άνθρωποι θα πρέπει να ασκούνται. Το να στέκονται όρθιοι απλώς, δεν πρέπει να θεωρείται υποκατάστατο για τη σωματική άσκηση», τονίζει ο Δρ Χένσον.
Δεν είναι πάντως τυχαίο ότι διεθνώς κερδίζει έδαφος μια νέα τάση: τα ειδικά γραφεία που επιτρέπουν στους εργαζόμενους να εργάζονται όρθιοι. Με τον τρόπο αυτό, οι υπάλληλοι αναβιώνουν την πρακτική των περισσότερων χειρωνακτών και βιομηχανικών εργατών. Στην ιστορία αναφέρονται διάφορες διασημότητες που τους άρεσε να γράφουν όρθιοι, όπως ο Αλεξάντερ Σολζενίτσιν, ο Έρνεστ Χεμινγκγουέϊ, ο Ουίνστον Τσόρτσιλ κ.α.

Τα φάρμακα που πίνετε για κάποιο πρόβλημα υγείας σας , κάποια κάνουν καλό στα οστά, ενώ άλλα έχουν παρενέργειες που επηρεάζουν την οστική υγεία .

Συγκεκριμένα, κάποια φάρμακα που συνταγογραφούνται για συχνά προβλήματα υγείας, όπως η κατάθλιψη ή καούρα, είναι γνωστό ότι επηρεάζουν την υγεία των οστών.

«Αυτό δεν σημαίνει ότι θα πρέπει να σταματήσετε να τα παίρνετε», εξηγεί ο Δρ Χάρολντ Ρόζεν διευθυντής του Κέντρου Πρόληψης και Θεραπείας της Οστεοπόρωσης στο Ιατρικό Κέντρο «Beth Israel Deaconess» της Βοστόνης.

Αντιθέτως «έχει σημασία να ζυγίζετε τα θετικά και τα αρνητικά των φαρμάκων. Και μπορεί τα οφέλη να είναι περισσότερα από τους κινδύνους. Ο γιατρός μπορεί να σας χορηγήσει συμπληρωματικά και ένα σκεύασμα που θα ενισχύει τα οστά», διευκρινίζει.

Κορτικοστεροειδή και οστική υγεία . Αυτή η κατηγορία στεροειδών φαρμάκων συντελεί στη μείωση της φλεγμονής. Οι γιατροί τα συνταγογραφούν για παθήσεις όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα, το άσθμα και η ελκώδης κολίτιδα.

Στα κορτικοειδή περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η κορτιζόνη και η πρεδνιζόνη.

«Τα στεροειδή εμποδίζουν τον σχηματισμό των οστών και αυξάνουν την οστική αναρρόφηση η οποία μπορεί να καταστήσει πιθανότερο ένα κάταγμα», σημειώνει η ενδοκρινολόγος Ανν Κεαρνς της Κλινικής Μάγιο.

Ωστόσο, σημειώνει ότι αρκετοί άνθρωποι χρειάζονται στεροειδή και ο μεσοπρόθεσμος κίνδυνος δεν είναι επιβαρυντικός για την πλειοψηφία των ασθενών.

Όμως σημασία έχει ο τρόπος λήψης των φαρμάκων. Τα χάπια ή οι ενέσεις είναι πιο ισχυρά, αλλά τα εισπνεόμενα στεροειδή ή τα δερματικά επιθέματα είναι λιγότερο επιβαρυντικά για την υγεία των οστών, εξηγεί η Δρ Κέαρνς.

Αντικαρκινικά φάρμακα και οστική υγεία. Αν έχετε νοσήσει από καρκίνο του μαστού και παίρνετε συγκεκριμένα φάρμακα που επηρεάζουν τα οστά, τότε ο γιατρός θα σας υποβάλλει σε τακτικές μετρήσεις οστικής πυκνότητας και ίσως σας συνταγογραφήσει και κάποιο φάρμακο για την ενίσχυσή της.

Αρκετές πάσχουσες από καρκίνο του μαστού παίρνουν αναστολείς αρωματάσης. Σ’ αυτή την φαρμακευτική κατηγορία περιλαμβάνονται η αναστραζόλη, η εξεμεστάνη και η λετροζόνη, μεταξύ άλλων.

Αυτές οι δραστικές ουσίες στοχεύουν την αρωματάση, και έτσι μειώνονται τα επίπεδα των οιστρογόνων στον οργανισμό. Αυτό είναι και το επιθυμητό αποτέλεσμα στην περίπτωση του καρκίνου. Στα οστά όμως κάνει κακό διότι τα οιστρογόνα σταματούν στην οστική αναρρόφηση.

Έτσι οι γιατροί στις γυναίκες που παίρνουν αναστολής αρωματάσης προτείνουν επίσης αλλαγές στον τρόπο ζωής, όπως περισσότερη γυμναστική, διατροφή πλούσια σε ασβέστιο και βιταμίνη D, συνδυαστικά με φάρμακα που ενισχύουν τα οστά.

Οι άνδρες που έχουν υποβληθεί σε θεραπεία για καρκίνο του προστάτη, μερικές φορές υποβάλλονται σε θεραπεία αποστέρησης ανδρογόνων. Σ’ αυτήν περιλαμβάνονται δραστικές ουσίες όπως η φλουταμίδη, η νιλουταμίνη και η μπικαλουταμίδη.

Οι ουσίες αυτές μπλοκάρουν τη δράση της τεστοστερόνης, επιβραδύνοντας έτσι την εξέλιξη του καρκίνου του προστάτη. Όμως τα φάρμακα αυτά μειώνουν την οστική πυκνότητα και αυξάνουν τον κίνδυνο κατάγματος. Οι γιατροί επίσης προτείνουν γυμναστική, διακοπή του καπνίσματος, μείωση της κατανάλωσης καφεΐνης και φάρμακα για την ενίσχυση των οστών, στους άνδρες καρκινοπαθείς.

Αντικαταθλιπτικά και οστική υγεία . Μια γνωστή κατηγορία αντιμετώπισης της κατάθλιψης είναι οι SSRIs (εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης) και επίσης επηρεάζουν τα οστά. Σ’ αυτή την κατηγορία περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων η σιταλοπράμη, η φλουοξετίνη, η παροξετίνη και η σερταλίνη.

Όταν λοιπόν γιατρός και ασθενής συνεκτιμούν τα οφέλη και τους κινδύνους από τη αντικαταθλιπτική αγωγή, θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους και στοιχεία μελετών που δείχνουν αυξημένο κίνδυνο κατάγματος.

Σε μια μελέτη μάλιστα διαπιστώθηκε ότι οι άνθρωποι που είχαν πάρει πρόσφατα SSRIs είχαν διπλάσιο κίνδυνο να υποστούν κάταγμα στην σπονδυλική στήλη, συγκριτικά με εκείνους που δεν είχαν πάρει αντικαταθλιπτικά. Σε μια άλλη έρευνα οι γυναίκες με ιστορικό κατάθλιψης είχαν χαμηλότερη οστική πυκνότητα μετά τη χρήση SSRIs, συγκριτικά με ασθενείς που δεν είχαν πάρει αυτή την θεραπεία.

Η Δρ Κεαρνς συμβουλεύει να ρωτάτε πάντα τον γιατρό σας για την σωστή δοσολογία και την αποτελεσματικότητα των φαρμάκων που σας χορηγεί, ενώ είναι ενήμερος για τους κινδύνους που συνεπάγεται αυτή για την υγεία των οστών σας. Ενδεχομένως να σας χορηγήσει παράλληλα βιταμίνη D και ασβέστιο.

Φάρμακα για τη γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση και οστική υγεία. Αν πάσχετε από γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, ενδεχομένως να σας χορηγούνται αναστολείς αντλίας πρωτονίου (PPIs), με ή χωρίς ιατρική συνταγή. Σ’ αυτή την κατηγορία περιλαμβάνοντα η εσομεπραζόλη, η λανσοπραζόλη και η ομεπραζόλη.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το 2010 ο Αμερικανικός Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) είχε εκδώσει προειδοποίηση για την λήψη υψηλών δόσεων PPIs για μεγάλο χρονικό διάστημα και τον κίνδυνο κατάγματος στο ισχίο και τη σπονδυλική στήλη. Μάλιστα, είχε διατάξει και την ειδική σήμανση των σκευασμάτων αυτών.

Άλλα φάρμακα που ελέγχουν την παραγωγή των στομαχικών οξέων είναι οι αναστολείς H2, στους οποίους περιλαμβάνονται η σιμετιδίνη, η φαμοτιδίνη και ρανιτιδίνη.

Οι δραστικές αυτές ουσίες είναι πιο φιλικές για τα οστά, αν και τα στοιχεία δεν είναι καταληκτικά.

Αντιδιαβητικά φάρμακα και οστική υγεία. Όλο και περισσότερα στοιχεία είναι πλέον διαθέσιμα για την επίδραση των αντιδιαβητικών φαρμάκων στην υγεία των οστών, εξηγεί ο Τσαντ Ντηλ, επικεφαλής του Κέντρου Οστεοπόρωσης και Μεταβολικών Οστικών Νοσημάτων της Κλινικής Κλίβελαντ.

Πολλές πρόσφατες έρευνες έχουν δείξει ότι ορισμένα φάρμακα για τον διαβήτη, όπως οι θειαζολιδινεδιόνες έχουν αρνητική επίδραση στα οστά. Σ’ αυτή την κατηγορία περιλαμβάνονται η πιογλιταζόνη και η ροσιγλιταζόνη.

Επειδή όμως η γκάμα των αντιδιαβητικών φαρμάκων είναι μεγάλη, ο θεράπων ιατρός σε κάθε περίπτωση εξετάζει από κοινού με τον ασθενή, την βέλτιστη φαρμακευτική αγωγή.

Αντι-οστεοπενικά φάρμακα.Τα διφωσφονικά είναι μια κατηγορία φαρμάκων που χορηγούνται κατά της οστεοπόρωσης και περιλαμβάνουν ουσίες όπως η αλενδρονάτη, η ιβανδρονάτη, η ρισεδρονάτη και το ζολενδρονικό οξύ.

Κάποιες έρευνες έχουν συσχετίσει τη μακροχρόνια χρήση τους με μεγαλύτερη πιθανότητα μη αναμενόμενου κατάγματος στο μηριαίο οστό.

Αν κάποιος παίρνει διφωσφονικά για μεγάλο χρονικό διάστημα εγκυμονεί αυτός ο κίνδυνος κατάγματος και θα πρέπει ενδεχομένως να συζητήσει με τον θεράποντα ιατρό την αλλαγή θεραπείας.

Εναλλακτικές λύσεις στα διφωσφονικά, είτε για πρόληψη, είτε για θεραπεία της οστεοπόρωσης είναι η καλσιτονίνη, η δενοσουμάμπη (βιολογικός παράγοντας που επιβραδύνει την οστική απώλεια), η ραλοξιφαίνη, η τεριπαρατίδη (παραθυρεοειδική ορμόνη που αυξάνει τον οστικό σχηματισμό) και η θεραπεία ορμονικής υποκατάστησης.

Αν παίρνετε διφωσφονικά για περισσότερα από πέντε χρόνια, ο Δρ Ντηλ συμβουλεύει να συμβουλευτείτε τον γιατρό σας για την συνέχισή τους ή να αλλάξετε θεραπευτικό σχήμα.

Οι πάσχοντες από σπάνιες παθήσεις στην Ελλάδα ανέρχονται σε περίπου 1 εκατ. άτομα, ενώ στην Ευρώπη στα 37 εκατομμύρια. Ποια είναι τα αίτια ;

Συγκεκριμένα, ένα νόσημα χαρακτηρίζεται «σπάνιο» όταν αφορά 5 στα 10 εκατ. άτομα. Τα σπάνια νοσήματα όμως συνήθως είναι σοβαρά, χρόνια και έχουν προοδευτικό χαρακτήρα.

Παρά την πρόοδο της επιστήμης, για πολλά σπάνια νοσήματα τα αίτια δεν είναι ακόμη γνωστά. Ένας μεγάλος αριθμός των παθήσεων αυτών προκαλείται από ελαττωματικά γονίδια. Αυτό σημαίνει ότι εμπλέκεται και ο παράγοντας κληρονομικότητα, παρόλο που μπορεί προκύψουν και τυχαία λόγω γονιδιακής βλάβης. Τέλος, υπάρχουν παθήσεις που προκαλούνται από δυσλειτουργίες του ανοσοποιητικού συστήματος. Άρα, κανείς δεν μπορεί να αποκλειστεί από το ενδεχόμενο εμφάνισης μιας Σπάνιας Πάθησης.

Λόγω της χαμηλής συχνότητας εμφάνισης των σπάνιων νοσημάτων, οι επιστήμονες καλούνται να αντιμετωπίσουν σοβαρά ζητήματα που αφορούν στη διάγνωση και τη θεραπεία τους. Επίσης, η απουσία ενδιαφέροντος στο ερευνητικό πεδίο καθώς και η έλλειψη συγκροτημένων πολιτικών υγείας συντελούν σε περιορισμένο ενδιαφέρον από τις φαρμακοβιομηχανίες για τα λεγόμενα «ορφανά» φάρμακα, τα οποία προορίζονται για τις σπάνιες παθήσεις.

Σύμφωνα με έρευνα του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για τις Σπάνιες Παθήσεις που έγινε το 2007, σε Ευρωπαίους που έπασχαν από οκτώ σπάνια νοσήματα, το 25% των ασθενών χρειάστηκε 5-30 χρόνια για να γίνει η σωστή διάγνωση. Στο 40% των ασθενών είχε γίνει αρχικά λανθασμένη ιατρική διάγνωση με αποτέλεσμα τη χορήγηση λανθασμένης αγωγής, συμπεριλαμβανομένων χειρουργικών επεμβάσεων και ψυχιατρικών θεραπειών.

Εκτός από το βάρος της ασθένειας, οι πάσχοντες καλούνται να αντιμετωπίσουν και τις κοινωνικές και επαγγελματικές επιπτώσεις που έχει η πάθηση στη ζωή τους. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να αισθάνονται περισσότερο ψυχολογικά, κοινωνικά, οικονομικά και πολιτιστικά ευάλωτοι.

Οι συνέπειες των σπανίων παθήσεων όμως δεν αφορούν μόνο τους πάσχοντες, αλλά και τους θεράποντες ιατρούς, τις οικογένειες και τους φροντιστές τους, καθώς και την κοινωνία συνολικά που πρέπει να συνδράμει στην ανάδειξη του προγκήματος της καθυστερημένης διάγνωσης ή της απουσίας θεραπευτικών μέσων.

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Σπανίων Παθήσεων (28 Φεβρουαρίου), η Επιστημονική Εταιρεία Σπανίων Παθήσεων και Ορφανών Φαρμάκων (ΕΕΣΠΟΦ) προσπαθεί να αναδείξει τη σημασία της έγκυρης και έγκαιρης διάγνωσης των Σπανίων Παθήσεων.

Ο πρόεδρος της ΕΕΣΠΟΦ, Δημοσθένης Μπούρος, καθηγητής Πνευμονολογίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης επισημαίνει «την αναγκαιότητα δημιουργίας εξειδικευμένων κέντρων στη χώρα μας, ώστε να περιορίζονται οι μετακινήσεις των ασθενών» καθώς και την ανάγκη λήψης μέτρων προσυμπτωματικού ελέγχου του πληθυσμού. Τονίζει επίσης ότι θα πρέπει να δοθούν κίνητρα για την έρευνα και την ανάπτυξη νέων φαρμάκων, καθώς από τις 6-8.000 σπάνιες παθήσεις που είναι καταγεγραμμένες παγκοσμίως, μόλις για 200-300 υπάρχει κάποια φαρμακευτική αγωγή. Στην Ελλάδα κυκλοφορούν μόνο 71 σκευάσματα.