«Δεν είναι τα γεγονότα που μας αναστατώνουν, αλλά ο τρόπος με τον οποίο τα ερμηνεύουμε». Η φράση αυτή, που αποδίδεται στον Στωικό φιλόσοφο Επίκτητο, παραμένει επίκαιρη ακόμη και σήμερα, καθώς η σύγχρονη ψυχολογία επιβεβαιώνει ότι οι σκέψεις μας επηρεάζουν βαθιά τον τρόπο με τον οποίο βιώνουμε τα συναισθήματά μας. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι δύσκολες καταστάσεις δεν προκαλούν πόνο και δυστυχία ή ότι μπορούμε να «σκεφτούμε θετικά» και να εξαφανίσουμε κάθε δυσκολία. Η απώλεια, η ασθένεια, οι οικονομικές δυσκολίες ή μια απογοήτευση είναι πραγματικά γεγονότα που μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την ψυχική μας κατάσταση. Ωστόσο, σε πολλές περιπτώσεις, η ένταση και η διάρκεια της δυσφορίας μας επηρεάζονται όχι μόνο από το ίδιο το γεγονός, αλλά και από τις σκέψεις που κάνουμε γύρω από αυτό.
Γι’ αυτό αξίζει να δίνουμε ιδιαίτερη προσοχή στον εσωτερικό μας διάλογο.
Δεν υποφέρουμε μόνο από τα γεγονότα
Δύο άνθρωποι μπορεί να βιώσουν ακριβώς την ίδια κατάσταση, αλλά να αντιδράσουν εντελώς διαφορετικά.
Για παράδειγμα, μια απόρριψη σε μια συνέντευξη εργασίας μπορεί να οδηγήσει τον έναν να σκεφτεί:
«Δεν είμαι αρκετά ικανός. Δεν θα τα καταφέρω ποτέ.»
Ενώ ο άλλος μπορεί να πει:
«Απογοητεύτηκα, αλλά αυτή η θέση δεν ήταν η μοναδική ευκαιρία. Θα προετοιμαστώ καλύτερα για την επόμενη.»
Το γεγονός είναι το ίδιο. Η ερμηνεία όμως διαφέρει και, μαζί της, αλλάζει και το συναίσθημα που ακολουθεί.
Οι σκέψεις δεν είναι πάντα γεγονότα
Ο εγκέφαλός μας παράγει χιλιάδες σκέψεις καθημερινά. Δεν είναι όμως όλες αληθινές.
Συχνά θεωρούμε δεδομένο ότι ό,τι σκεφτόμαστε ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Όμως πολλές σκέψεις είναι απλώς υποθέσεις, φόβοι ή προβλέψεις.
Παραδείγματα:
- «Σίγουρα δεν με συμπαθούν.»
- «Θα αποτύχω.»
- «Δεν θα αλλάξει ποτέ τίποτα.»
- «Όλοι με κρίνουν.»
Καμία από αυτές τις σκέψεις δεν αποτελεί απόδειξη. Είναι ερμηνείες που μπορεί να είναι σωστές, αλλά μπορεί και όχι.
Οι γνωστικές παγίδες του μυαλού
Η ψυχολογία περιγράφει αρκετές γνωστικές διαστρεβλώσεις, δηλαδή τρόπους σκέψης που μπορούν να ενισχύσουν το άγχος και τη δυσφορία.
Μερικές από τις πιο συνηθισμένες είναι:
- Η καταστροφοποίηση: «Αυτό είναι το τέλος. Όλα θα πάνε στραβά.»
- Η γενίκευση: «Απέτυχα μία φορά, άρα αποτυγχάνω πάντα.»
- Η σκέψη “όλα ή τίποτα”: «Αν δεν είμαι τέλειος, είμαι αποτυχημένος.»
- Η ανάγνωση σκέψεων: «Ξέρω ότι οι άλλοι με απορρίπτουν.»
Όταν αυτές οι σκέψεις επαναλαμβάνονται, επηρεάζουν όχι μόνο τη διάθεσή μας αλλά και τις αποφάσεις και τη συμπεριφορά μας.
Μάθετε να αμφισβητείτε τον εσωτερικό σας διάλογο
Κάθε φορά που μια αρνητική σκέψη εμφανίζεται, δοκιμάστε να κάνετε στον εαυτό σας μερικές απλές ερωτήσεις:
- Υπάρχουν πραγματικά στοιχεία που επιβεβαιώνουν αυτή τη σκέψη;
- Μήπως βλέπω μόνο τη μία πλευρά της κατάστασης;
- Αν ένας φίλος μου σκεφτόταν έτσι, τι θα του έλεγα;
- Υπάρχει κάποια άλλη, πιο ισορροπημένη εξήγηση;
Η διαδικασία αυτή δεν έχει στόχο να αντικαταστήσει κάθε αρνητική σκέψη με μια υπερβολικά αισιόδοξη. Στόχος είναι να πλησιάσουμε περισσότερο την πραγματικότητα.
Προσέξτε τις λέξεις που χρησιμοποιείτε
Ο τρόπος που μιλάμε στον εαυτό μας έχει μεγάλη σημασία.
Αντί για:
«Τα κατέστρεψα όλα.»
δοκιμάστε:
«Έκανα ένα λάθος και μπορώ να μάθω από αυτό.»
Αντί για:
«Δεν θα τα καταφέρω ποτέ.»
πείτε:
«Αυτή τη στιγμή δυσκολεύομαι, αλλά μπορώ να συνεχίσω να προσπαθώ.»
Οι λέξεις διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας και τις δυνατότητές μας.
Η αποδοχή δεν σημαίνει παραίτηση
Το να αλλάξουμε τον τρόπο σκέψης μας δεν σημαίνει ότι αγνοούμε τα προβλήματα ή ότι προσποιούμαστε πως όλα είναι καλά. Σημαίνει ότι επιλέγουμε να αντιμετωπίσουμε την πραγματικότητα χωρίς να προσθέτουμε επιπλέον πόνο μέσω καταστροφικών ερμηνειών.
Υπάρχουν καταστάσεις που δεν μπορούμε να αλλάξουμε. Μπορούμε όμως να επιλέξουμε πώς θα ανταποκριθούμε σε αυτές.
Η δύναμη της επίγνωσης
Το πρώτο βήμα για να αλλάξουμε τον τρόπο που σκεφτόμαστε είναι να παρατηρήσουμε τις σκέψεις μας χωρίς να τις αποδεχόμαστε αυτόματα ως αλήθειες. Όσο περισσότερο αναγνωρίζουμε τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα του νου μας, τόσο μεγαλύτερη ελευθερία αποκτούμε να επιλέγουμε μια πιο ισορροπημένη οπτική.
Αυτό δεν σημαίνει ότι θα σταματήσουμε να νιώθουμε λύπη, φόβο ή απογοήτευση. Τα συναισθήματα είναι φυσικό και απαραίτητο μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας. Σημαίνει όμως ότι μπορούμε να μειώσουμε την επιπλέον ψυχική επιβάρυνση που δημιουργούν οι αρνητικές ερμηνείες.
Η ευτυχία δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τις συνθήκες της ζωής μας, όπως και η δυστυχία δεν προέρχεται πάντα μόνο από αυτές. Συχνά, ο τρόπος που επιλέγουμε –συνειδητά ή ασυνείδητα– να ερμηνεύσουμε όσα μας συμβαίνουν καθορίζει το πώς θα νιώσουμε και πώς θα προχωρήσουμε. Γι’ αυτό αξίζει να φροντίζουμε όχι μόνο όσα συμβαίνουν γύρω μας, αλλά και όσα συμβαίνουν μέσα στο μυαλό μας. Γιατί οι σκέψεις μας δεν είναι πάντα η πραγματικότητα, αλλά έχουν τη δύναμη να διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο τη βιώνουμε.
