Η εκσπερμάτιση είναι επακόλουθο σεξουαλικού ερεθισμού στους περισσότερους άντρες και διαρκεί περίπου από 5 έως 10 λεπτά μετά από τη διέγερση και τη στύση, συγχρόνως με τον οργασμό. Ενώ, οι άντρες που πάσχουν από πρόωρη, η σεξουαλική πράξη ολοκληρώνεται συνήθως σε 1-2 λεπτά από τη στιγμή της διείσδυσης.
Ελέγχεται κατά κύριο λόγο από το κεντρικό νευρικό σύστημα και τελευταία επιστημονικά δεδομένα καταδεικνύουν ότι αποτελεί περισσότερο νευροβιολογικό και λιγότερο ψυχολογικό φαινόμενο. Συγκεκριμένα, η εκσπερμάτιση ρυθμίζεται κεντρικά από τον εγκέφαλο και το νωτιαίο μυελό μέσω ενός μεγάλου αριθμού νευροδιαβιβαστών, όπως η σεροτονίνη (5-HT), η ντοπαμίνη, η ωκυτοκίνη και άλλων. Πλήθος δεδομένων συνηγορούν υπέρ του ότι η σεροτονίνη, και συγκεκριμένα οι υποδοχείς της 5-HT, ευθύνονται κατά κύριο λόγο για τη διαδικασία ενεργοποίησης της εκσπερμάτισης. Η πρόωρη εκσπερμάτιση φαίνεται ότι αποτελεί νευροβιολογικό πρόβλημα που σχετίζεται με χαμηλά επίπεδα σεροτονίνης στις περιοχές του κεντρικού νευρικού συστήματος οι οποίες ρυθμίζουν την εκσπερμάτιση (εγκέφαλο και νωτιαίο μυελό).
Περισσότερα αίτια για την πρόωρη εκσπερμάτιση προσπαθούν να εντοπιστούν σε παράγοντες όπως είναι η ανεπαρκής στύση, η έλλειψη σεξουαλικών εμπειριών, η κακή εικόνα του εαυτού, η κατάθλιψη, οι διαταραχές στο ουροποιητικό σύστημα, το συνολικά χαμηλό επίπεδο υγείας του ατόμου, το άγχος για τη σεξουαλική απόδοση και τις σεξουαλικές σχέσεις γενικότερα, το ιστορικό τραυματικών σεξουαλικών εμπειριών (π.χ. σεξουαλική παρενόχληση) κ.λπ. Ενω, οι άνδρες με πρόωρη εκσπερμάτιση εύκολα οδηγούνται στην κατάθλιψη, στην απομόνωση από τις σχέσεις και στις καταχρήσεις, οι οποίες με τη σειρά τους επιδεινώνουν το πρόβλημα.
