Δέκα χρόνια μετά την ομόφωνη υιοθέτηση του Ψηφίσματος 2286 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, οι μεγαλύτεροι διεθνείς οργανισμοί υγείας εκπέμπουν σήμα κινδύνου: η προστασία της ιατρικής περίθαλψης σε εμπόλεμες ζώνες όχι μόνο δεν έχει βελτιωθεί, αλλά επιδεινώνεται δραματικά. Οι επικεφαλής του World Health Organization, της International Committee of the Red Cross και των Médecins Sans Frontières απηύθυναν κοινή επείγουσα έκκληση προς τις κυβερνήσεις όλου του κόσμου, ζητώντας άμεση δράση για την προστασία νοσοκομείων, ασθενοφόρων, γιατρών και ασθενών στις ζώνες πολέμου.
Η εικόνα που περιγράφουν είναι σοκαριστική: νοσοκομεία βομβαρδίζονται, ασθενοφόρα καθυστερούν ή εμποδίζονται, ενώ γιατροί και νοσηλευτές βρίσκονται καθημερινά αντιμέτωποι με επιθέσεις. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα χιλιάδες άνθρωποι να χάνουν τη ζωή τους όχι μόνο από τραύματα πολέμου, αλλά και από ασθένειες ή τραυματισμούς που υπό φυσιολογικές συνθήκες θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν.
Όταν η περίθαλψη γίνεται στόχος
Σε πολλές σύγχρονες συγκρούσεις, οι δομές υγείας δεν αντιμετωπίζονται πλέον ως ουδέτεροι χώροι προστασίας. Αντίθετα, γίνονται στόχοι στρατιωτικών επιθέσεων ή παγιδεύονται μέσα στη βία.
Οι συνέπειες είναι τεράστιες:
- Ασθενείς πεθαίνουν περιμένοντας βοήθεια
- Έγκυες γυναίκες γεννούν χωρίς ιατρική υποστήριξη
- Παιδιά στερούνται βασικών εμβολίων και θεραπειών
- Χρόνιοι ασθενείς χάνουν πρόσβαση στα φάρμακά τους
- Ολόκληρες κοινότητες μένουν χωρίς καμία υγειονομική κάλυψη
Οι ανθρωπιστικές οργανώσεις τονίζουν πως όταν καταρρέει η υγειονομική φροντίδα, αυτό αποτελεί σαφή ένδειξη ότι καταρρέει και ο ίδιος ο σεβασμός στους κανόνες του πολέμου.
Το Ψήφισμα 2286 και η αποτυχία εφαρμογής
Το 2016, ο ΟΗΕ υιοθέτησε το Ψήφισμα 2286 με στόχο να διασφαλίσει ότι όλες οι εμπλεκόμενες πλευρές σε ένοπλες συγκρούσεις θα σέβονται και θα προστατεύουν την ιατρική περίθαλψη.
Ωστόσο, δέκα χρόνια μετά, οι επιθέσεις συνεχίζονται.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη νομικού πλαισίου, αλλά η έλλειψη πολιτικής βούλησης.
Το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο είναι σαφές:
- Οι τραυματίες και οι ασθενείς πρέπει να προστατεύονται
- Οι γιατροί πρέπει να μπορούν να εργάζονται με ασφάλεια
- Τα νοσοκομεία δεν πρέπει να γίνονται στόχοι
- Τα ασθενοφόρα πρέπει να κινούνται ελεύθερα
Παρόλα αυτά, η εφαρμογή αυτών των κανόνων παραμένει ανεπαρκής.
Οι επτά άμεσες προτάσεις δράσης
Οι διεθνείς οργανισμοί παρουσίασαν συγκεκριμένο σχέδιο δράσης προς τα κράτη.
Ζητούν:
- Μετατροπή των δεσμεύσεων σε πρακτικά μέτρα
- Ενσωμάτωση της προστασίας της υγείας στα στρατιωτικά δόγματα
- Ενίσχυση εθνικών νομοθεσιών για την προστασία της περίθαλψης
- Παροχή οικονομικών και τεχνικών πόρων
- Πίεση προς όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές για συμμόρφωση
- Άμεσες και αμερόληπτες έρευνες για επιθέσεις σε υγειονομικές μονάδες
- Διαφάνεια και τακτικές εκθέσεις εφαρμογής του Ψηφίσματος 2286
Οι οργανισμοί υποστηρίζουν πως αυτά τα μέτρα μπορούν να σώσουν ζωές άμεσα.
Γιατί η λογοδοσία είναι κρίσιμη
Ένα από τα βασικά προβλήματα είναι ότι πολλές επιθέσεις κατά υγειονομικών δομών μένουν ατιμώρητες.
Χωρίς λογοδοσία, η βία επαναλαμβάνεται.
Η συστηματική καταγραφή επιθέσεων από τον World Health Organization θεωρείται κρίσιμο εργαλείο για:
- συλλογή αποδεικτικών στοιχείων
- ανάλυση μοτίβων βίας
- πρόληψη μελλοντικών περιστατικών
- διεθνή δικαστική διερεύνηση
Η ενίσχυση αυτών των μηχανισμών θεωρείται απαραίτητη για την αποτροπή νέων εγκλημάτων.
Μια κρίση ανθρωπιάς, όχι μόνο υγείας
Οι ηγέτες των οργανισμών επιμένουν ότι η επίθεση στην υγειονομική περίθαλψη δεν είναι μόνο ανθρωπιστικό ζήτημα αλλά κρίση πολιτισμού.
Όταν ένας γιατρός δεν μπορεί να σώσει έναν τραυματία επειδή φοβάται βομβαρδισμό, τότε η κοινωνία έχει αποτύχει.
Η υγεία πρέπει να παραμένει ουδέτερη, ανεξάρτητα από το ποιος πολεμά και γιατί.
Η προστασία των γιατρών και των ασθενών δεν είναι διαπραγματεύσιμη.
Το μήνυμα προς τους ηγέτες του κόσμου
Η κοινή έκκληση είναι ξεκάθαρη: οι κυβερνήσεις πρέπει να σταματήσουν να αντιμετωπίζουν την προστασία της υγείας ως δευτερεύον θέμα. Οι οργανισμοί ζητούν πολιτική ηγεσία, πρακτική εφαρμογή των νόμων και ουσιαστική πίεση προς τις εμπόλεμες ζώνες. Το βασικό μήνυμα είναι απλό αλλά ισχυρό: Η υγειονομική περίθαλψη δεν πρέπει ποτέ να γίνεται θύμα του πολέμου. Σε έναν κόσμο όπου οι συγκρούσεις αυξάνονται, η προστασία της ανθρώπινης ζωής μέσα από ασφαλή πρόσβαση στην περίθαλψη αποτελεί ίσως το τελευταίο όριο ανθρωπιάς που πρέπει να διαφυλαχθεί.
