Σε κατάσταση αυξημένου συναγερμού βρίσκεται η διεθνής κοινότητα εξαιτίας της νέας επιδημίας Έμπολα που προκαλείται από τον ιό Bundibugyo και πλήττει τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και την Ουγκάντα.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει ήδη κηρύξει την επιδημία κατάσταση έκτακτης ανάγκης δημόσιας υγείας διεθνούς ενδιαφέροντος, ενώ το Africa CDC έκανε λόγο για κατάσταση έκτακτης ανάγκης υγειονομικής ασφάλειας σε επίπεδο αφρικανικής ηπείρου.
Σύμφωνα με τη Gavi – τη Διεθνή Συμμαχία Εμβολίων – έχουν ήδη καταγραφεί περισσότερα από 500 ύποπτα κρούσματα και πάνω από 130 θάνατοι στο Κονγκό, ενώ επιβεβαιωμένα περιστατικά έχουν εντοπιστεί και στην Καμπάλα της Ουγκάντας, εντείνοντας τους φόβους για διασυνοριακή εξάπλωση του ιού.
Η κατάσταση χαρακτηρίζεται ιδιαίτερα ανησυχητική, καθώς δεν υπάρχει σήμερα εγκεκριμένο εμβόλιο ή θεραπεία για το συγκεκριμένο στέλεχος Bundibugyo virus disease (BVD).
Δεν υπάρχει ακόμη εγκεκριμένο εμβόλιο για το στέλεχος Bundibugyo
Η Gavi υπογραμμίζει ότι το παγκόσμιο απόθεμα εμβολίων Έμπολα αφορά αποκλειστικά το στέλεχος Zaire ebolavirus και όχι τον ιό Bundibugyo που προκαλεί τη σημερινή επιδημία.
Μάλιστα, όπως σημειώνεται, υπάρχουν εξαιρετικά περιορισμένα επιστημονικά δεδομένα για πιθανή διασταυρούμενη προστασία των υπαρχόντων εμβολίων έναντι του Bundibugyo.
Για τον λόγο αυτό, οποιαδήποτε πιθανή χρήση υπάρχοντος εμβολίου θα πρέπει να γίνει μόνο σύμφωνα με τις οδηγίες του ΠΟΥ και με πλήρη ενημέρωση και συναίνεση των τοπικών κοινοτήτων.
Η Gavi τονίζει επίσης ότι το παγκόσμιο απόθεμα εμβολίων Έμπολα διατηρείται στις 500.000 δόσεις και μπορεί να χρησιμοποιηθεί από οποιαδήποτε χώρα για την αντιμετώπιση επιδημιών του στελέχους Zaire.
Δύο υποψήφια εμβόλια υπό αξιολόγηση
Η Gavi, σε συνεργασία με τον CEPI, τον ΠΟΥ, το Africa CDC, τη UNICEF, την Παγκόσμια Τράπεζα, το Pandemic Fund και άλλους διεθνείς φορείς, εξετάζει ήδη πιθανές λύσεις για επιτάχυνση της έρευνας και ανάπτυξης νέων εμβολίων.
Παράλληλα, οι διεθνείς οργανισμοί επιδιώκουν όχι μόνο την αντιμετώπιση της επιδημίας, αλλά και τη διατήρηση βασικών υπηρεσιών δημόσιας υγείας, όπως ο ρουτινικός εμβολιασμός.
Μεταξύ των υποψήφιων εμβολίων που αξιολογούνται περιλαμβάνονται:
- εμβόλιο που βασίζεται στην πλατφόρμα rVSV, αντίστοιχη με εκείνη του εγκεκριμένου εμβολίου Ervebo, αλλά προσαρμοσμένο στον ιό Bundibugyo,
- καθώς και εμβόλιο που χρησιμοποιεί την πλατφόρμα ChAdOx, η οποία αξιοποιήθηκε και σε εμβόλια COVID-19.
Ωστόσο, κανένα από τα δύο υποψήφια εμβόλια δεν είναι διαθέσιμο για άμεση χρήση. Για το πρώτο εκτιμάται ότι θα απαιτηθούν ακόμη 6 έως 9 μήνες ώστε να παραχθούν δόσεις για κλινικές δοκιμές, ενώ για το δεύτερο δεν υπάρχουν ακόμη δεδομένα από μελέτες σε ανθρώπους ή ζώα.
Φόβοι για νέα μεγάλη υγειονομική κρίση
Η επιδημία εξαπλώνεται σε πληθυσμούς που βρίσκονται σε περιοχές συγκρούσεων, με δύσκολη πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας και υψηλή κινητικότητα πληθυσμών, γεγονός που δυσκολεύει δραματικά τον έλεγχο της κατάστασης.
Η Gavi εξετάζει ήδη την ενεργοποίηση του ειδικού μηχανισμού χρηματοδότησης First Response Fund, ο οποίος δημιουργήθηκε μετά την πανδημία COVID-19 για την άμεση κινητοποίηση πόρων σε παγκόσμιες υγειονομικές κρίσεις.
Το συγκεκριμένο ταμείο διαθέτει συνολικά 500 εκατ. δολάρια έως το 2030, ενώ έως και 50 εκατ. δολάρια μπορούν να διατεθούν άμεσα με απόφαση του CEO της Gavi για την ταχεία ενίσχυση της αντιμετώπισης της επιδημίας.
Η Gavi υπενθυμίζει ότι το ίδιο ταμείο χρησιμοποιήθηκε πρόσφατα και στην κρίση mpox, εξασφαλίζοντας 500.000 δόσεις εμβολίων και σχεδόν 10 εκατ. δολάρια για υποστήριξη των συστημάτων υγείας και των εμβολιαστικών υπηρεσιών.
Τι έδειξαν οι προηγούμενες επιδημίες Έμπολα
Η Gavi επισημαίνει ότι η διεθνής εμπειρία από προηγούμενες επιδημίες Έμπολα αποδεικνύει τη σημασία της ταχείας εμβολιαστικής ανταπόκρισης.
Το 2025, σε επιδημία Ebola Zaire στο Κονγκό, εμβολιάστηκαν περισσότεροι από 47.000 άνθρωποι μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, συμβάλλοντας σημαντικά στη μείωση των κρουσμάτων και των θανάτων.
Παράλληλα, περίπου 55.000 εργαζόμενοι πρώτης γραμμής στις περιοχές Ituri και North Kivu έχουν λάβει προληπτικά το εμβόλιο Ervebo.
Σύμφωνα με μελέτη του 2025 που δημοσιεύθηκε στο BMJ Global Health, η επείγουσα εμβολιαστική ανταπόκριση σε επτά επιδημίες Ebola Zaire μεταξύ 2018 και 2022:
- μείωσε τα κρούσματα κατά 77%,
- περιόρισε τους θανάτους κατά 76%,
- ενώ μείωσε τον κίνδυνο μεγάλων επιδημιών από 71% σε 43%.
Η ίδια μελέτη κατέληξε ότι, συνολικά για πέντε μεγάλες λοιμώδεις νόσους, οι επείγουσες εκστρατείες εμβολιασμού έχουν μειώσει τους θανάτους σχεδόν κατά 60% παγκοσμίως από το 2000 μέχρι σήμερα.
Η διεθνής κοινότητα εκφράζει πλέον έντονη ανησυχία ότι η νέα επιδημία Έμπολα θα μπορούσε να εξελιχθεί σε σοβαρή διασυνοριακή υγειονομική κρίση, σε μία περίοδο όπου τα συστήματα υγείας συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν τις συνέπειες της πανδημίας COVID-19 και των πρόσφατων επιδημιών mpox.
