Η στενή επαφή με κάποιον που αντιμετωπίζει πρόβλημα με τον τζόγο δεν είναι μια ουδέτερη εμπειρία. Νέα διεθνής έρευνα δείχνει ότι αυξάνει σημαντικά την πιθανότητα να αναπτύξει και το ίδιο το άτομο προβληματική συμπεριφορά τζόγου. Τα ευρήματα υπογραμμίζουν ότι ο τζόγος δεν αποτελεί αποκλειστικά ατομική επιλογή, αλλά επηρεάζεται βαθιά από το κοινωνικό και οικογενειακό περιβάλλον.
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο συνεργασίας πανεπιστημίων από τη Φινλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο, με σημαντική συμμετοχή του Πανεπιστημίου του Μπαθ, και δημοσιεύτηκε στο Journal of Gambling Studies.
Η σημασία του κοινωνικού περιβάλλοντος
Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από 1.530 ενήλικες, εξετάζοντας πώς η έκθεση σε προβληματικό τζόγο εντός οικογενειακών ή φιλικών δικτύων επηρεάζει τη συμπεριφορά των συμμετεχόντων. Οι συμμετέχοντες ερωτήθηκαν επανειλημμένα, σε οκτώ διαφορετικά χρονικά σημεία από το 2021 έως το 2024, γεγονός που επέτρεψε την παρακολούθηση της εξέλιξης των συμπεριφορών στον χρόνο.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ξεκάθαρα ότι όσοι είχαν στην οικογένεια ή στον φιλικό τους κύκλο άτομα με προβλήματα τζόγου παρουσίαζαν αυξημένο κίνδυνο να αναπτύξουν και οι ίδιοι παρόμοιες δυσκολίες. Η κοινωνική εγγύτητα φαίνεται να λειτουργεί ως μηχανισμός «μετάδοσης» συμπεριφορών, στάσεων και προτύπων.
Ο προστατευτικός ρόλος της οικογένειας
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της μελέτης αφορά τον ρόλο των οικογενειακών δεσμών. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι ισχυρές και υποστηρικτικές οικογενειακές σχέσεις μπορούν να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης προβληματικού τζόγου, ακόμη και όταν υπάρχει έκθεση σε άτομο με σχετικό πρόβλημα.
Αντίθετα, οι φιλίες δεν παρείχαν την ίδια προστατευτική λειτουργία. Παρότι η επιρροή των φίλων μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο, δεν φαίνεται να υπάρχει αντίστοιχος μηχανισμός προστασίας όταν οι σχέσεις αυτές είναι στενές και θετικές, όπως συμβαίνει συχνά μέσα στην οικογένεια.
Τι εξηγεί αυτή τη διαφορά;
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η οικογένεια αποτελεί ένα πιο σταθερό και διαρκές πλαίσιο κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι αξίες, οι κανόνες και οι μορφές υποστήριξης είναι πιο σαφείς και μακροχρόνιες. Οι ισχυροί οικογενειακοί δεσμοί μπορούν να προσφέρουν συναισθηματική ασφάλεια, να μειώσουν το στρες και να λειτουργήσουν ως αντίβαρο σε επιβλαβείς συμπεριφορές.
Οι φιλίες, από την άλλη πλευρά, αν και σημαντικές, συχνά χαρακτηρίζονται από μεγαλύτερη ευελιξία και λιγότερη δομική υποστήριξη. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, μπορεί να ενισχύουν συμπεριφορές τζόγου μέσω κοινών δραστηριοτήτων ή κοινωνικών πιέσεων.
Ο τζόγος ως συλλογικό φαινόμενο
Όπως επισημαίνει ο συν-συγγραφέας της μελέτης, καθηγητής Ρίτσαρντ Βέλεμαν από το Πανεπιστήμιο του Μπαθ, τα προβλήματα τζόγου παρουσιάζουν ομοιότητες με τις εξαρτήσεις από ουσίες, όπως το αλκοόλ. Παρότι συχνά δεν αντιμετωπίζονται με την ίδια σοβαρότητα, μπορούν να προκαλέσουν εξίσου σοβαρές συνέπειες για τα άτομα και τις οικογένειές τους.
Η επικεφαλής συγγραφέας, Emmi Kauppila, τονίζει ότι οι βλάβες από τον τζόγο συσσωρεύονται μέσα σε κοινά περιβάλλοντα, όπου συνυπάρχουν στρεσογόνοι παράγοντες, κοινωνικές δυναμικές και καθημερινές πιέσεις. Ο τζόγος, επομένως, δεν είναι απλώς ζήτημα προσωπικής αυτοσυγκράτησης, αλλά προϊόν ευρύτερων κοινωνικών συνθηκών.
Τι αλλάζει για την πρόληψη και την παρέμβαση
Ένα βασικό συμπέρασμα της έρευνας είναι ότι τα προγράμματα πρόληψης και μείωσης της βλάβης από τον τζόγο δεν θα πρέπει να εστιάζουν αποκλειστικά στο άτομο. Αντίθετα, χρειάζεται να λαμβάνουν υπόψη το οικογενειακό πλαίσιο και να ενισχύουν τους θετικούς δεσμούς που μπορούν να λειτουργήσουν προστατευτικά.
Η κατανόηση του τζόγου ως κοινωνικού και οικογενειακού φαινομένου ανοίγει τον δρόμο για πιο αποτελεσματικές παρεμβάσεις, που δεν στοχεύουν μόνο στη συμπεριφορά, αλλά και στο περιβάλλον μέσα στο οποίο αυτή αναπτύσσεται.
