Για χρόνια, το οξαλικό οξύ ήταν γνωστό κυρίως ως ένας από τους βασικούς παράγοντες που συμβάλλουν στον σχηματισμό λίθων στα νεφρά. Ωστόσο, νέα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι ο ρόλος του μπορεί να είναι πολύ ευρύτερος: όταν συσσωρεύεται στον οργανισμό, μπορεί να προκαλεί γενικευμένη φλεγμονή και να επιβαρύνει όχι μόνο τους νεφρούς αλλά και την καρδιά.
Μελέτη ερευνητών από το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο του Βίρτσμπουργκ, σε συνεργασία με το Κέντρο Πειραματικής και Κλινικής Έρευνας (ECRC) του Charité—Universitätsmedizin Berlin και του Κέντρου Μοριακής Ιατρικής Max Delbrück, αποκάλυψε έναν νέο μηχανισμό που συνδέει το αυξημένο οξαλικό με τη φλεγμονή και την καρδιονεφρική βλάβη.
Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Cardiovascular Research και μπορεί να οδηγήσουν σε νέες θεραπείες για ασθενείς με χρόνια νεφρική νόσο.
Τι είναι το οξαλικό και γιατί συσσωρεύεται;
Το οξαλικό είναι μια φυσική ουσία που παράγεται από τον μεταβολισμό του οργανισμού και υπάρχει επίσης σε ορισμένες τροφές. Σε φυσιολογικές συνθήκες, οι νεφροί το απομακρύνουν μέσω των ούρων.
Όταν όμως η νεφρική λειτουργία μειώνεται, το σώμα δεν μπορεί να αποβάλει αποτελεσματικά το οξαλικό. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη συσσώρευσή του στο αίμα και στους ιστούς.
Η αυξημένη συγκέντρωση οξαλικού μπορεί να οδηγήσει στη δημιουργία κρυστάλλων, οι οποίοι προκαλούν ερεθισμό και βλάβες στους νεφρούς. Ωστόσο, η νέα έρευνα δείχνει ότι η επίδρασή του δεν περιορίζεται τοπικά.
Η χρόνια νεφρική νόσος και ο αυξημένος καρδιαγγειακός κίνδυνος
Οι άνθρωποι με χρόνια νεφρική νόσο έχουν πολύ μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών προβλημάτων. Οι επιστήμονες εδώ και χρόνια προσπαθούν να κατανοήσουν γιατί η νεφρική δυσλειτουργία συνδέεται τόσο στενά με την καρδιά.
Ένας από τους βασικούς παράγοντες θεωρείται η χρόνια φλεγμονή. Σε ασθενείς με νεφρική νόσο, το ανοσοποιητικό σύστημα παραμένει συχνά σε μια κατάσταση συνεχούς ενεργοποίησης, γεγονός που μπορεί να προκαλεί βλάβες σε διάφορα όργανα.
Η νέα μελέτη υποδεικνύει ότι το οξαλικό μπορεί να αποτελεί έναν σημαντικό κρίκο σε αυτή την αλυσίδα.
Το οξαλικό ενεργοποιεί έναν φλεγμονώδη μηχανισμό
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ποντίκια στα οποία χορηγήθηκε διατροφή πλούσια σε οξαλικό. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η αυξημένη πρόσληψη οδήγησε σε ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος σε ολόκληρο το σώμα.
Η ομάδα εντόπισε ως βασικό παράγοντα μια κυτοκίνη που ονομάζεται ιντερλευκίνη-17Α (IL-17A).
Η IL-17A είναι μια ουσία που παράγεται από κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος και μπορεί να ενισχύσει τις φλεγμονώδεις αντιδράσεις.
Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι το οξαλικό:
- αυξάνει την παραγωγή IL-17A,
- επηρεάζει τον ενεργειακό μεταβολισμό των ανοσοκυττάρων,
- ενισχύει τις φλεγμονώδεις διεργασίες.
Παρόμοια αυξημένα επίπεδα IL-17A παρατηρήθηκαν και σε ανθρώπους με πρωτοπαθή υπεροξαλουρία, μια σπάνια κληρονομική διαταραχή όπου ο οργανισμός παράγει υπερβολικές ποσότητες οξαλικού.
Η καρδιά επηρεάζεται μαζί με τους νεφρούς
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα της μελέτης ήταν ότι η συσσώρευση οξαλικού δεν προκαλούσε μόνο νεφρική βλάβη.
Τα ποντίκια παρουσίασαν επίσης αλλαγές στην καρδιά, με μειωμένη καρδιακή λειτουργία και ενδείξεις φλεγμονής.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όταν μπλοκαρίστηκε η δράση της IL-17A, πολλά από τα προβλήματα βελτιώθηκαν:
- η λειτουργία των νεφρών αποκαταστάθηκε σε σημαντικό βαθμό,
- μειώθηκε η φλεγμονή,
- περιορίστηκε η ίνωση των ιστών,
- μειώθηκε η καρδιακή βλάβη.
Αυτό οδήγησε τους επιστήμονες στην περιγραφή ενός πιθανού θεραπευτικού άξονα: οξαλικό → IL-17A → καρδιονεφρική βλάβη.
Νέες δυνατότητες για στοχευμένες θεραπείες
Η ανακάλυψη αυτή αλλάζει την αντίληψη για το οξαλικό. Δεν θεωρείται πλέον μόνο μια ουσία που δημιουργεί πέτρες στα νεφρά, αλλά ένας παράγοντας που μπορεί να επηρεάζει ολόκληρο το ανοσοποιητικό σύστημα και τον μεταβολισμό.
Στο μέλλον, η μέτρηση των επιπέδων οξαλικού μπορεί να βοηθήσει τους γιατρούς να εντοπίζουν ασθενείς με χρόνια νεφρική νόσο που έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο καρδιαγγειακών επιπλοκών.
Παράλληλα, θεραπείες που στοχεύουν φλεγμονώδεις μηχανισμούς, όπως η IL-17A, μπορεί να αποτελέσουν μια νέα στρατηγική για την προστασία τόσο των νεφρών όσο και της καρδιάς.
Η επόμενη φάση της έρευνας
Οι επιστήμονες σχεδιάζουν τώρα να εξετάσουν αν ο ίδιος μηχανισμός εμφανίζεται και σε μεγαλύτερες ομάδες ανθρώπων με χρόνια νεφρική νόσο.
Στόχος είναι να διαπιστωθεί ποιοι ασθενείς έχουν τις μεγαλύτερες πιθανότητες να ωφεληθούν από μελλοντικές αντιφλεγμονώδεις θεραπείες και αν ο άξονας IL-17A αποτελεί ειδικό χαρακτηριστικό της βλάβης από το οξαλικό ή έναν γενικό μηχανισμό που συμβάλλει σε πολλές μορφές νεφρικής νόσου.
Η νέα μελέτη ενισχύει την άποψη ότι η υγεία των νεφρών και της καρδιάς είναι στενά συνδεδεμένες. Η κατανόηση των μοριακών μηχανισμών που ενώνουν αυτά τα δύο όργανα μπορεί να οδηγήσει σε πιο αποτελεσματικές θεραπείες και καλύτερη πρόληψη των σοβαρών επιπλοκών της χρόνιας νεφρικής νόσου.
