Η Αξιολόγηση Τεχνολογιών Υγείας (HTA) εισέρχεται σε μια νέα φάση στην Ελλάδα, με τη συμμετοχή των ασθενών να μετατοπίζεται σταδιακά από μια συμβολική παρουσία σε μια περισσότερο δομημένη και τεκμηριωμένη διαδικασία συνεισφοράς στη λήψη αποφάσεων. Αυτό ήταν το κεντρικό συμπέρασμα του πρώτου “Ομόκεντρου Κύκλου” της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας, αφιερωμένου στον ρόλο των ασθενών στο HTA .

Αναλυτικότερα ,πραγματοποιήθηκε στην ιστορική αίθουσα της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ – υπό την αιγίδα της – στις 11 Μαΐου 2026και ανέδειξε με σαφήνεια ότι η συμμετοχή των ασθενών στη διαδικασία Αξιολόγησης Τεχνολογιών Υγείας είναι επιστημονική αναγκαιότητα, θεσμική δέσμευση και ζήτημα ουσίας. Στην εκδήλωση παρουσιάστηκε ο νέος «Οδηγός HTA για Ασθενείς» της Ένωσης, ενώ η συζήτηση αποκάλυψε τα πραγματικά διδάγματα του εθνικού πιλοτικού προγράμματος HTA και τις προκλήσεις για την επόμενη μέρα με φόντο το νόμο 5302/2026 για το Ταμείο Καινοτομίας που ψηφίστηκε λίγες ημέρες αργότερα.

Οι συμμετέχοντες, εκπρόσωποι της Πολιτείας, ακαδημαϊκοί, θεσμικοί φορείς, εκπρόσωποι του Π.Ο.Υ., η φαρμακευτική βιομηχανία και εκπρόσωποι οργανώσεων ασθενών  συνέκλιναν σε ένα κοινό σημείο: η εμπειρία αυτού που ζει με τη νόσο είναι διακριτή μορφή γνώσης, αδύνατο να αναπαραχθεί από καμία κλινική μελέτη, και πρέπει να εισέρχεται επίσημα και συστηματικά στη διαδικασία λήψης αποφάσεων για τη δημόσια υγεία.

Μια νέα πρωτοβουλία διαλόγου πολιτικής υγείας

Οι «Ομόκεντροι Κύκλοι» αποτελούν μια νέα πρωτοβουλία της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας, η οποία φιλοδοξεί να δημιουργήσει έναν σταθερό χώρο τεκμηριωμένου διαλόγου γύρω από κρίσιμα ζητήματα πολιτικής υγείας. Μέσα από θεματικές συζητήσεις στρογγυλής τραπέζης, η πρωτοβουλία επιδιώκει να ενισχύσει την κατανόηση σύνθετων μεταρρυθμίσεων, να καλλιεργήσει κουλτούρα συνεργασίας και να ενδυναμώσει τη θεσμική συμμετοχή των ασθενών στη διαμόρφωση πολιτικών υγείας. Η Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ — η αρχαιότερη στη χώρα, σταθερά στα 100 πρώτα πανεπιστήμια παγκοσμίως —φιλοξένησε την πρώτη εκδήλωση σηματοδοτώντας την έναρξη μιας γόνιμης συνεργασίας με την Ένωση Ασθενών Ελλάδας στους τομείς εκπαίδευσης, επιστημονικής τεκμηρίωσης και εγγραμματοσύνης υγείας. Ο Καθηγητής Νικόλαος Αρκαδόπουλος, Πρόεδρος της Ιατρικής Σχολής, περιέγραψε το HTA ως «ουσιαστικό εργαλείο που συνδέει την ιατρική καινοτομία με τις πραγματικές ανάγκες των ασθενών» και χαρακτήρισε την πρωτοβουλία της Ένωσης συμβολή στην ενίσχυση ενός διαλόγου που αναδεικνύει τον «καθοριστικό ρόλο των ασθενών στη λήψη αποφάσεων». Η Μέμη Τσεκούρα, Πρόεδρος της Ένωσης, έθεσε τον τόνο ολόκληρης της ημέρας τονίζοντας ότι: «η ουσιαστική συμμετοχή των ασθενών, πέρα από ζήτημα διαφάνειας ή δικαιοσύνης είναι αναπόσπαστο μέρος της επιστημονικής εγκυρότητας μιας αξιολόγησης». Καμία απόφαση που αφορά ασθενείς δεν μπορεί να λαμβάνεται δίχως τη δική τους φωνή.

Οδηγός HTA για Ασθενείς: γνώση, τεκμηρίωση και ενδυνάμωση

Τον Οδηγό παρουσίασε η Βασιλική-Ραφαέλα Βακουφτσή, Βʹ Αντιπρόεδρος ΕΝ.ΑΣ.ΕΛ., ως εργαλείο που βοηθά τους ασθενείς «να συμμετέχουν με γνώση, αυτοπεποίθηση και ουσιαστικό λόγο στις αποφάσεις που επηρεάζουν τη ζωή τους». Πρόκειται για ένα εργαλείο ενημέρωσης και ενδυνάμωσης που εξηγεί με απλό και συστηματικό τρόπο τι είναι η Αξιολόγηση Τεχνολογιών Υγείας, ποια είναι τα βασικά στάδια της διαδικασίας, ποιος είναι ο ρόλος του PICO, πώς αξιοποιούνται τα δεδομένα πραγματικού κόσμου και με ποιους τρόπους μπορεί να ενσωματωθεί ουσιαστικά η εμπειρία των ασθενών. Παράλληλα, ο οδηγός αναδεικνύει τις ευρωπαϊκές εξελίξεις και προτείνει τρόπους ενίσχυσης της συμμετοχής των ασθενών στην Ελλάδα. Την αξία του επιβεβαίωσαν θεσμικοί ομιλητές. Ο Δρ. Άρης Αγγελής, Γεν. Γραμματέας Στρατηγικού Σχεδιασμού ΥΥ, τον χαρακτήρισε χρήσιμο εργαλείο που αναδεικνύει πώς μπορούν οι ασθενείς να συμμετέχουν σε όλα τα στάδια. Η Καθηγήτρια Φλώρα Μπακοπούλου, Πρόεδρος της Επιτροπής HTA, τόνισε ότι εστιάζει περιεκτικά στα σύγχρονα θέματα και αποτελεί «χρήσιμο εργαλείο κατάρτισης για συμμετοχή σε εθνικές και ευρωπαϊκές διαδικασίες με αυτοπεποίθηση και τεκμηριωμένο λόγο».

Τα διδάγματα του εθνικού πιλότου: αξία και κενά

Ιδιαίτερη σημασία είχε η συζήτηση γύρω από τα διδάγματα του εθνικού πιλοτικού HTA, που υλοποιήθηκε με τη συμβολή κλινικών εμπειρογνωμόνων και εκπροσώπων ασθενών. Τα βασικά συμπεράσματα του πιλότου ανέδειξαν ότι η επιτυχία του νέου συστήματος εξαρτάται από συγκεκριμένες επιχειρησιακές προϋποθέσεις: σαφή διαμόρφωση του PICO, επαρκή χρόνο διαλόγου μεταξύ των εμπλεκόμενων μερών, κατάλληλη στελέχωση, εκπαίδευση και ισχυρές ψηφιακές υποδομές που θα επιτρέψουν την αξιοποίηση δεδομένων πραγματικού κόσμου (real-world evidence). Η συμμετοχή των ασθενών αποδίδει όταν εντάσσεται σε σαφές λειτουργικό πλαίσιο με συγκεκριμένους ρόλους, διαδικασίες και προσδοκώμενα αποτελέσματα. Το επόμενο βήμα είναι η διαμόρφωση δομημένων μηχανισμών υποβολής και αξιοποίησης της εμπειρίας τους. Το PICO αναδείχθηκε ως κρίσιμο σημείο παρέμβασης, καθώς στη φάση του καθορισμού του προσδιορίζονται ο πληθυσμός, οι συγκριτικές παρεμβάσεις και τα κλινικά ευρύματα που τελικά διαμορφώνουν την ίδια την αξιολόγηση. Ο Αντώνης Μοράρης, Oncology Market Access Lead της AstraZenecaεπεσήμανε ότι χωρίς ουσιαστικό διάλογο στη φάση PICO, τα αποτελέσματα της αξιολόγησης παραμένουν αμφίβολα, και έθεσε ευθέως το ερώτημα: «θέλουμε ένα σύστημα που επιταχύνει την πρόσβαση σε καινοτόμα φάρμακα ή ένα πλαίσιο που στοχεύει στη μείωσή της»; Η απάντησή του ήταν κατηγορηματική: «η συνδημιουργία, η ευελιξία στα κλινικά δεδομένα και η αμοιβαία εμπιστοσύνη αποτελούν μονόδρομο».Την εμπειρία της συμμετοχής των ασθενών μετέφερε οΒασίλης Συναγρίδης, Εκπρόσωπος της Ένωσης Ασθενών στον Πιλότο, τονίζοντας ότι  «η συμμετοχή των ασθενών στο πιλοτικό πρόγραμμα ανέδειξε τόσο τη βιωματική αξία της συνεισφοράς μας όσο και την ανάγκη για επαρκή προετοιμασία, υποστήριξη και θεσμική κατοχύρωση του ρόλου μας σε κάθε στάδιο της διαδικασίας». Η Dr. Tarang Sharma, TechnicalOfficer, Immunization and Vaccine Policy του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO), πρόσθεσε τη διεθνή διάσταση: η ένταξη των ασθενών στο ΗΤΑ δεν είναι απλώς διοικητική αλλαγή είναι αλλαγή κουλτούρας. Σε χώρας όπως το ΗΒ και οι Σκανδιναβικές, όπου ασθενείς συμμετέχουν σε επιτροπές ΗΤΑ, οι αποφάσεις «είναι πιο νομιμοποιημένες και εμπνέουν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στα συστήματα υγείας».

Η Στρογγυλή Τράπεζα: Βιωσιμότητα και πρόσβαση στην καινοτομία δεν είναι αντίθετοι στόχοι

Στη στρογγυλή τράπεζα με θέμα: «Η φωνή των ασθενών στην αξιολόγηση: Ελληνικές προκλήσεις & Ευρωπαϊκές Πρακτικές», υπό τον συντονισμό του Γενικού Γραμματέα της ΕΝ.ΑΣ.ΕΛ., Νίκου Δέδε, αναδείχθηκε η κεντρική τάση της συζήτησης: το HTA δεν είναι εργαλείο περικοπών, αλλά εργαλείο καλύτερης στόχευσης. Ο ΓΓ Στρατηγικού Σχεδιασμού του ΥΥ, Δρ. Άρης Αγγελής, ήταν σαφής: στόχος δεν είναι να μπαίνει κάθε νέο προϊόν που εγκρίνει ο EMA, αλλά να αξιολογείται το πρόσθετο κλινικό όφελος, «γιατί μόνο έτσι το σύστημα γίνεται βιώσιμο και οι ασθενείς παίρνουν θεραπείες που αξίζουν». Παρουσίασε τον νέο μεθοδολογικό οδηγό, βασισμένο στο πρότυπο του NICE ως “livedocument”, ενώ ανακοίνωσε ότι επόμενη νομοθετική πρωτοβουλία θα προβλέπει συμμετοχή εκπροσώπων ασθενών ως εμπειρογνωμόνων στην Επιτροπή Αξιολόγησης. Όπως υπογράμμισε, «η ενεργός συμμετοχή των ασθενών αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη διαμόρφωση ενός πιο αποτελεσματικού, δίκαιου και πραγματικά ασθενοκεντρικούσυστήματος υγείας». Η Πρόεδρος της Επιτροπής Αξιολόγησης και Αποζημίωσης Φαρμάκων Ανθρώπινης Χρήσης,Καθηγήτρια Φλώρα Μπακοπούλου, ανέδειξε τον πολύπλευρο ρόλο των ασθενών στο ΗΤΑ: από τον εντοπισμό ανεκπλήρωτων αναγκών στην Σάρωση Ορίζοντα, έως την παροχή δεδομένων πραγματικού κόσμου που επαληθεύουν στην πράξη την προστιθέμενη θεραπευτική αξία, καθώς πολλά αρχικά υποσχόμενα φάρμακα αποδεικνύεται με τον χρόνο ότι δεν ανταποκρίνονται στις αρχικές εκτιμήσεις. Επεσήμανε ότι η χώρα καθυστερεί στην ανάπτυξη μητρώων με εκβάσεις υγείας, απαραίτητων για επιμερισμό ευθύνης και εξοικονόμιση πόρων. Όπως σημείωσε: «με τη χρήση κατάλληλων μεθόδων, οι πληροφορίες των ασθενών μπορούν να μετατραπούν σε τεκμηριωμένα δεδομένα και αποδείξεις πραγματικού κόσμου, που συμβάλλουν στην αξιολόγηση νέων αποτελεσματικών τεχνολογιών υγείας». Η Μη Εκτελεστική Πρόεδρος του ΕΟΠΥΥ και Πρόεδρος της Επιτροπής Διαπραγμάτευσης Τιμών Φαρμάκων, Δρ. Βασιλική-Κωνσταντίνα Γκογκοζώτου εστίασε στα πρακτικά διδάγματα του πιλότου. Επεσήμανε ότι η απουσία επαρκούς χρόνου διαλόγου μεταξύ κλινικής αξιολόγησης και Επιτροπής Διαπραγμάτευσης δυσχέρανε τη διαδικασία, και υπογράμμισε την ανάγκη τυποποίησης διαδικασιών (SOPs), στελέχωσης με έμπειρα στελέχη και διασύνδεσης πληροφορικακώνσυστημάτων. Το νέο νομοσχέδιο αποτελεί πρώτο βήμα: η Επιτροπή Διαπραγμάτευσης θα μπορεί να διαχειρίζεται κοινές κλινικές αξιολογήσεις χωρίς αυστηρή οριζόντια εφαρμογή rebate/clawback. Όπως τόνισε: «η αξιολόγηση και η διαπραγμάτευση οφείλουν να λειτουργούν συμπληρωματικά, εξισορροπώντας την έγκαιρη πρόσβαση των ασθενών στην καινοτομία με τη βιωσιμότητα του συστήματος υγείας, και διασφαλίζοντας ότι κάθε δαπάνη μεταφράζεται σε πραγματικό κλινικό όφελος». Η Προϊσταμένη της Διεύθυνσης Φαρμάκου του ΕΟΠΥΥ, Δρ. Χαρά Κανή, παρουσίασε τη μακροχρόνια συνεργατική σχέση ΕΟΠΥΥ και Ένωσης Ασθενών ως υπόδειγμα παράλληλης εξέλιξης. Τόνισε ότι το κεντρικό επίτευγμα του πιλότου ήταν η μετάβαση από μια τυχαία αλληλεπίδραση σε μια θεσμική, γραπτή και κωδικοποιημένη συμμετοχή ασθενών — αυτό πρέπει να αποτελέσει το πρότυπο για το μέλλον. Υπογράμμισε ότι HTA και ΕΟΠΥΥ εξυπηρετούν κοινό στόχο: καινοτομία σε προσιτή τιμή. Η ερώτηση “καινοτομία για ποιους;” απαντάται από τους ασθενείς που πρέπει να ωφεληθούν, γι’ αυτό και η ουσιαστική συμμετοχή τους είναι αναπόσπαστη από τη διαδικασία. Από την πλευρά της ακαδημαϊκής κοινότητας, ο Αναπληρωτής Καθηγητής Οικονομικών της Υγείας του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, Δρ. Κώστας Αθανασάκης, ανέδειξε ότι η συμμετοχή των ασθενών στο HTA δεν είναι απλώς ζήτημα δικαιοσύνης αλλά ουσίας: οι ασθενείς προσφέρουν πληροφορίες (εμπειρία νόσου, εμπειρία θεραπείας, καθημερινό βάρος) που δεν μπορούν να συλληφθούν αλλιώς, ούτε από κλινικές μελέτες. Επεσήμανε ότι η συμμετοχή αυτή εκτείνεται από πολύ νωρίς έως το τέλος της διαδικασίας, συμπεριλαμβανομένης της επικοινωνίας της σύστασης στο ευρύ κοινό, κάτι που νομιμοποιεί την ίδια τη διαδικασία, όπως συμβαίνει στο NICE. Σημείωσε επίσης την ανάγκη ανάπτυξης δομημένου «process of contribution», ώστε να είναι ξεκάθαρο τι προσδοκάται από κάθε εμπλεκόμενο, μεταξύ αυτών και τους εκπροσώπους ασθενών. Τη βιωματική εμπειρία των ασθενών μετέφερε ο Αντιπρόεδρος της Ένωσης Σπανίων Ασθενών Ελλάδος (Ε.Σ.Α.Ε.) και Μέλος Δ.Σ. της ΕΝ.ΑΣ.ΕΛ., Δημήτρης Αθανασίου, ο οποίος συμμετείχε σε επιτροπές του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων. Ανέδειξε τρία κρίσιμα σημεία: πρώτον, ότι το μοντέλο διαλόγου που υιοθετήθηκε στον πιλότο ήταν υποδειγματικό και άλλαξε πραγματικά αποφάσεις. Δεύτερον, ότι ο κάθε φορέας οφείλει να κάνει τη δουλειά του: από τις Ακαδημίες EUPATI για την εκπαίδευση, έως τις Ακαδημίες Σπανίων που προετοιμάζουν εκπροσώπους για τα κεντρικά JCA και τον EMA. Τρίτον, επεσήμανε ότι ειδικά για τα σπάνια νοσήματα (όπου ακόμη και οι κορυφαίοι κλινικοί συχνά δεν έχουν δει ποτέ τον ασθενή) η μοναδική γωνία βλέψης του ασθενή που ζει με τη νόσο είναι αναντικατάστατη. Τόνισε επίσης ότι μόνο το 5% των σπανίων νοσημάτων διαθέτει θεραπεία, άρα η συζήτηση για βιωσιμότητα πρέπει να εστιάζει στο υπόλοιπο 95%. Όπως δήλωσε: «οι τελικοί αποδέκτες των τεχνολογιών υγείας είναι οι ίδιοι οι ασθενείς — γι’ αυτό η θεσμική εκπροσώπησή τους σε όλα τα στάδια της ΑΤΥ είναι επιβεβλημένη, ιδίως για τα σπάνια νοσήματα όπου η εμπειρία της κοινότητας είναι μοναδική».

Από την πλευρά της φαρμακευτικής βιομηχανίας οι φωνές συνέκλιναν. Η Εντεταλμένη Γενική Διευθύντρια του PIF, Δρ. Δήμητρα Λεμπέση, χαρακτήρισε το ταξίδι των ασθενών στην ασθένεια «ανεκτίμητο κεφάλαιο βιωματικής γνώσης που οφείλει να μεταφράζεται σε τεκμηριωμένη πολιτική υγείας», ζητώντας συμμετοχή «θωρακισμένη με διαφάνεια, ακεραιότητα και ισονομία» καταλήγοντας ότι  «στην “ώρα μηδέν” που βρίσκεται η χώρα, χρειαζόμαστε ένα απλοποιημένο, στέρεο σύστημα αξιολόγησης που θα εγγυάται την άμεση πρόσβαση των ασθενών στις καινοτόμες θεραπείες». Ο Επιστημονικός Διευθυντής της Π.Ε.Φ, Μάρκος Ολλανδέζος υπογράμμισε ότι το HTA πρέπει να εφαρμόζεται «χωρίς να δημιουργεί εμπόδια στην πρόσβαση ή στρεβλώσεις στην αγορά φαρμάκου».Εκπροσωπώντας τον Σ.Φ.Ε.Ε, ο Χρίστος Γεωργακόπουλος, Market Access Director χαρακτήρισε το HTA «το κατεξοχήν εργαλείο για να μεταφραστεί η καινοτομία σε πραγματική, έγκαιρη και ισότιμη πρόσβαση. Κλείνοντας την ενότητα των τοποθετήσεων ο Αναστάσιος Σκρουμπέλος, AssociateDirector, Market Access της MSD Greece, ανέδειξε την ανάγκη θεσμοθέτησης ενός σαφούς και ουσιαστικού πλαισίου συμμετοχής των ασθενών στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων τονίζοντας χαρακτηριστικά ότι: «η ασάφεια διαιωνίζει την αδράνεια, τον αποκλεισμό ή την προσχηματική συμμετοχή. Το πλαίσιο οφείλει να περιλαμβάνει σαφή σκοπό και επίπεδο συμμετοχής, εκπαίδευση ασθενών, κριτήρια εκπροσώπησης, υποστήριξη, διαφάνεια, ανατροφοδότηση και αξιολόγηση».

Η Στρατηγική της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας και ο νόμος 5302/2026

Η εκδήλωση αποτέλεσε κορύφωση μιας συνεκτικής στρατηγικής της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας για την ουσιαστική συμμετοχή των ασθενών στο HTA που στηρίζεται σε τέσσερις αλληλένδετους πυλώνες:

Λίγες ημέρες μετά την εκδήλωση, η ψήφιση του Νόμου 5302/2026 για το Ταμείο Καινοτομίας δημιούργησε ένα νέο θεσμικό σημείο αναφοράς: η Ένωση Ασθενών Ελλάδας συμμετέχει πλέον ως παρατηρητής τόσο στην Επιτροπή Ταμείου Καινοτομίας όσο και στην Επιτροπή Αξιολόγησης και Αποζημίωσης Φαρμάκων. Σε συνδυασμό με τη δυνατότητα κατάθεσης απόψεων πριν την οριστικοποίηση του PICO (άρθρο 26 του ν. 5243/2025 σε εφαρμογή του Κανονισμού (ΕΕ) 2021/2282 για το HTA), αποτελεί σημαντικό βήμα για τη θεσμική αναγνώριση της συμμετοχής των ασθενών στις διαδικασίες που καθορίζουν την πρόσβαση σε νέες θεραπείες. Η Ένωση διεκδικεί μετάβαση από την παρατήρηση στη συμμετοχή με αποφασιστική αρμοδιότητα, όπως ισχύει ήδη σε χώρες όπως το ΗΒ, η Δανία και σε επιτροπές του ΕΜΑ.

Η Πολιτεία έχει δεσμευτεί για την επόμενη νομοθετική πρωτοβουλία που θα θεσμοθετεί τη συμμετοχή εκπροσώπων ασθενών ως εμπειρογνωμόνων στηδιαδικασία Αξιολόγησης. Η εξέλιξη αυτή θα αποτελέσει το επόμενο κρίσιμο βήμα, ώστε η συμμετοχή των ασθενών να οργανωθεί με συγκεκριμένο ρόλο και ουσιαστική συμβολή στα στάδια της αξιολόγησης. Παράλληλα η Πολιτεία θα πρέπει να επενδύσει και στην εκπαίδευση των ασθενών με την ανάπτυξη σχετικών προγραμμάτων και αξιοποιώντας και ενισχύοντας τις υφιστάμενες πρωτοβουλίες, όπως αυτές της Ένωσης.

Συμπέρασμα

Ο «Ομόκεντρος Κύκλος για το HTA» αποτέλεσε αφετηρία για έναν διαρκή, τεκμηριωμένο και ουσιαστικό διάλογο πολιτικής υγείας. Για την Ένωση Ασθενών Ελλάδας, η θεσμική συμμετοχή των ασθενών στο HTA πρέπει να περιλαμβάνει ισότιμο ρόλο στη λήψη αποφάσεων. Ένα σύστημα αξιολόγησης που δεν ακούει αυτούς για τους οποίους αποφασίζει είναι ατελές. Η Ένωση Ασθενών Ελλάδας εργάζεται για να γεφυρωθεί αυτό το κενό: με γνώση, εκπαίδευση, θεσμική παρουσία και αμετακίνητη πίστη ότι καλύτερες αποφάσεις για την υγεία προϋποθέτουν τη φωνή εκείνων που τη βιώνουν.