Φωτοβολταϊκά κύτταρα, που μεταμοσχεύονται χειρουργικά κάτω από τον αμφιβληστροειδή και μετατρέπουν το φως σε ηλεκτρικό οπτικό σήμα για τον εγκέφαλο, σε συνδυασμό με ειδικά γυαλιά εφοδιασμένα με κάμερα, τα οποία συλλαμβάνουν το φως και, στη συνέχεια, προβάλλουν μπροστά στα μάτια τις εικόνες, που παράγει ο εγκέφαλος, αποτελούν τη νέα τεχνική, που αναπτύσσουν Αμερικανοί επιστήμονες για την αποκατάσταση της όρασης.
Οι ερευνητές της Ιατρικής Σχολής του πανεπιστημίου Στάνφορντ της Καλιφόρνια, με επικεφαλής τον καθηγητή οφθαλμολογίας Ντάνιελ Παλάνκερ και τον Τζέιμς Λούντιν, που δημοσιεύουν τη σχετική μελέτη στο περιοδικό για θέματα «Nature Photonics», ευελπιστούν ότι η μέθοδός τους μια μέρα θα επαναφέρει, έστω σε κάποιο βαθμό, την όραση σε ανθρώπους, που την χάνουν εξαιτίας ορισμένων οφθαλμολογικών εκφυλιστικών παθήσεων, όπως η εκφύλιση της ωχρής κηλίδας.
Μέχρι σήμερα, έχουν υπάρξει διάφορες παρεμβάσεις στο επίπεδο της προσθετικής και αρκετές εταιρίες έχουν αναπτύξει τεχνητούς αμφιβληστροειδείς, που βρίσκονται υπό κλινική δοκιμή στις ΗΠΑ και την Ευρώπη. Αυτές οι τεχνολογίες συνήθως χρησιμοποιούν μια κάμερα μπροστά από τα μάτια, η οποία μεταφέρει μέσω ενός σύρματος τις οπτικές πληροφορίες στον προσθετικό φακό, που αντικαθιστά τους κατεστραμμένους φωτοϋποδοχείς. Το πρόβλημα, όμως, με αυτή την τεχνική είναι ότι το εμφύτευμα συνδέεται με μικρά σύρματα, τόσο με μία εξωτερική ενεργειακή πηγή, όσο και με την κάμερα. Η χειρουργική επέμβαση της εμφύτευσης είναι πολύπλοκη και συνήθως έχει ως παρενέργειες φλεγμονές και απώλεια νευρωνικών κυττάρων.
Το επίτευγμα της νέας τεχνικής είναι ότι καθιστά περιττά τα σύρματα, καθώς ο προσθετικός αμφιβληστροειδής είναι ασύρματος, εύκαμπτος και πιο μικρός. Είναι φτιαγμένος από φωτοβολταϊκά κύτταρα από πυρίτιο, αντίστοιχα με αυτά που υπάρχουν -σε μεγαλύτερο μέγεθος, προφανώς- στα φωτοβολταϊκά συστήματα στις στέγες των σπιτιών. Η βιντεοκάμερα, που είναι ενσωματωμένη στα ειδικά γυαλιά, παίρνει το οπτικό σήμα και το μεταβιβάζει στο φωτοβολταϊκό εμφύτευμα μέσω μιας ακτίνας λέιζερ υπέρυθρου φωτός χαμηλής έντασης, που έχει μεγαλύτερο μήκος κύματος από το κανονικό ορατό φως και γι’ αυτό δεν είναι ορατό στο γυμνό μάτι.
Στη συνέχεια, ο τεχνητός αμφιβληστροειδής μετατρέπει το υπέρυθρο φως σε ηλεκτρικό σήμα, που φθάνει στους οπτικούς νευρώνες του εγκεφάλου. Εκεί μετατρέπεται σε εικόνες, οι οποίες, μετά, προβάλλονται στη οθόνη υγρών κρυστάλλων, που είναι ενσωματωμένη στα γυαλιά.
Ο χειρουργός οφθαλμίατρος απλώς ανοίγει ένα μικρό θυλάκιο κάτω από τον αμφιβληστροειδή φακό, όπου εμφυτεύει τα φωτοβολταϊκά κύτταρα. Κάθε εμφυτευμένο κύτταρο του προσθετικού αμφιβληστροειδούς έχει διάμετρο μόνο 70 μικρόμετρα (το ένα τρίτο, περίπου, του πλάτους της ανθρώπινης τρίχας) και είναι αρκετά ευαίσθητο, ώστε να ανταποκρίνεται στα φωτόνια του υπερύθρου φωτός. Κάθε φωτοβολταϊκό κύτταρο ενεργοποιείται ατομικά, όπως κάνει και κάθε φυσιολογικό βιολογικό κύτταρο-υποδοχέας.
Οι ερευνητές έκαναν τα σχετικά πειράματα με τους αμφιβληστροειδείς ποντικιών, αν και προς το παρόν είναι δύσκολο να πουν κατά πόσο ο ασύρματος προσθετικός αμφιβληστροειδής θα παρέχει όραση ανάλογη του κανονικού. Ήδη συνεχίζονται οι δοκιμές με πειραματόζωα και, σε επόμενο στάδιο, προγραμματίζονται δοκιμές σε ανθρώπους. Οι ερευνητές σκοπεύουν να προσπαθήσουν να σμικρύνουν κι άλλο τα προσθετικά φωτοβολταϊκά κύτταρα, ώστε να χωρέσουν περισσότερα στο μάτι κι έτσι να βελτιωθεί κι άλλο η όραση.
Μέχρι στιγμής, εξήντα έξι ασθενείς στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ έχουν ήδη τοποθετήσει στον αμφιβληστροειδή τους ενσύρματα εμφυτεύματα. Τα νέα, ασύρματα, εμφυτεύματα, αφού πρώτα ελεγχθούν ότι είναι βιοσυμβατά, ότι το υλικό τους είναι σταθερό και ότι η επέμβαση της τοποθέτησής τους θα είναι απολύτως ασφαλής, αναμένεται να βγουν στην αγορά σε ένα έως δύο χρόνια. Όμως, σύμφωνα με τον Παλάνκερ, ακόμα και η νέα τεχνική θα επιτρέπει την μερική μόνο αποκατάσταση της όρασης, καθώς ο ασθενής δεν θα είναι σε θέση να δει κανονικά τα χρώματα και η όρασή του θα απέχει αρκετά από την φυσιολογική.
