Ψυχική Υγεία

Ψυχικό Τραύμα: Ποια γεγονότα όμως μπορούν να το προκαλέσουν

Ψυχικό Τραύμα: Ποια γεγονότα όμως μπορούν να το προκαλέσουν

Τα παραπάνω τυπικά παραδείγματα ακραίων εμπειριών που παρουσιάζουν κοινά χαρακτηριστικά: είναι απρόβλεπτα και βρίσκουν το άτομο εντελώς απροετοίμαστο, αβοήθητο και ανίκανο να αμυνθεί ή να δραπετεύσει. Τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά καθιστούν αυτές τις εμπειρίες δυνάμει τραυματικές.

Ψυχικό Τραύμα: Η λέξη «τραύμα» προέρχεται από το αρχαιοελληνικό ρήμα «τιτρώσκω» που σημαίνει «πληγώνω». Η ιατρική έννοια του τραύματος είναι «η ξαφνική ή βίαιη λύση της συνέχειας των ιστών του δέρματος και συνήθως αιμορραγία» (Μπαμπινιώτης, 2004).

Σε επίπεδο φυσιολογίας, όταν κάποια πίεση ξεπεράσει τα όρια της αντοχής του σώματός μας, επέρχεται σωματικός τραυματισμός: οι τένοντες και οι μύες παθαίνουν θλάση, τα οστά σπάνε.

Ψυχικό τραύμα

Σε ψυχικό επίπεδο, όταν βιώνουμε ένα υπέρμετρα στρεσογόνο γεγονός, επιστρατεύονται μέσα μας όλες οι (ψυχικές) δυνάμεις, ώστε να επεξεργαστούμε, όσο το δυνατόν καλύτερα, αυτή την εμπειρία. Όταν οι προσπάθειές μας δεν επαρκούν, τότε δημιουργούνται εσωτερικά «ρήγματα». Ο τραυματισμός εγγράφεται ανεξίτηλα στη μνήμη, καθώς και στο σώμα μας, χωρίς να είμαστε σε θέση να τον ξεπεράσουμε.

Ποια γεγονότα όμως μπορούν να προκαλέσουν ένα ψυχικό τραύμα;

Ας αναλογιστούμε αν τα παραδείγματα που ακολουθούν στη συνέχεια αποτελούν τραυματικές εμπειρίες.

Τροχαίο ατύχημα-ληστεία-κακοποίηση κατά την παιδική ηλικία-σεισμός-πόλεμος. Ενδεχομένως, πολλοί από τους αναγνώστες μας να απαντήσουν καταφατικά. Μπορούμε όμως να είμαστε βέβαιοι για την ορθότητα της κρίσης μας; Πιθανόν κάποιοι που είχαν παρόμοια βιώματα να τα επεξεργάσθηκαν ως ιδιαίτερα επιβαρυντικές εμπειρίες, και να μην είχαν μακροπρόθεσμες ψυχικές συνέπειες. Άλλοι, πάλι μπορεί να βιώσουν ακόμα και ένα ατύχημα, όπου έσπασαν απλώς το χέρι τους, ως τραυματική εμπειρία.

Η απάντηση στο ερώτημα δίνεται εύκολα, αν εστιάσουμε την προσοχή μας στην ενδοψυχική επεξεργασία που διενεργείται στο ίδιο το άτομο. Ποια βιώματα δυνάμει τραυματικά είναι εντελώς υποκειμενικά και εξαρτάται από την προσωπικότητα του ατόμου, τον ψυχισμό του, από προηγούμενες εμπειρίες, καθώς και από τη μετέπειτα αντίδραση του περιβάλλοντός του.

Αφορμή ενός τραύματος είναι πάντοτε ένα πραγματικό, ιδιαίτερα στρεσογόνο γεγονός.

Αντίθετα με την ψυχαναλυτική παράδοση, δεν αποκαλούμε τραύματα τις εσωτερικές συγκρούσεις, ακόμα κι αν αυτές μπορεί να προκαλούν υπερβολικό άγχος.

Για παράδειγμα, το δίλημμα ενός νέου αν θα πρέπει να γίνει γιατρός, όπως ο πατέρας του, ή μουσικός, όπως του υπαγορεύει η κλίση του, δεν αποτελεί τραύμα αλλά εσωτερική σύγκρουση. Και η σύγκρουση αυτή μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα, όπως κατάθλιψη ή κρίσεις πανικού, καθώς η επεξεργασία της διέπεται από διαφορετικούς κανόνες απ’ ό,τι η επεξεργασία ενός τραυματικού γεγονότος.

Τραυματικά γεγονότα

Για να μας τραυματίσει ένα γεγονός, θα πρέπει να προκαλέσει έναν ασφυκτικό κλοιό που η Huber τον παρομοιάζει με τραυματική τανάλια. Όταν το σύστημα επεξεργασίας πληροφοριών του εγκεφάλου μας αξιολογήσει ένα στρεσογόνο γεγονός ως ακραίο κίνδυνο, προκαλείται ένα είδος υπερχείλισης: είναι σαν να τελειώνουν όλα, να χάνεται κάθε ελπίδα, να ανοίγεται ένα βάραθρο που κινδυνεύουμε να μας καταπιεί. Ο φόβος του θανάτου είναι τεράστιος. Στη συνέχεια ακολουθούν ορισμένα παραδείγματα:

  1. Μια γυναίκα περιμένει αμέριμνα μέσα στο αυτοκίνητό της, μέχρι ο σηματοδότης να γίνει πράσινος. Ξαφνικά, ένας άγνωστος ανοίγει την πόρτα του οχήματος και την τραβά με βία προς τα έξω.
  2. Κατά την προληπτική εξέταση μαστογραφίας, μια γυναίκα μαθαίνει ξαφνικά πως έχει καρκίνο και θα πρέπει να εγχειρισθεί άμεσα.
  3. Ένας σύζυγος μαθαίνει ξαφνικά πως η γυναίκα του και η μητέρα των ανήλικων παιδιών του σκοτώθηκε σε τροχαίο ατύχημα.
  4. Ένα παιδί είναι μάρτυρας πολυάριθμων ξυλοδαρμών της μητέρας του από τον πατέρα του.
  5. Ένας πυροσβέστης αναγκάζεται να ανασύρει νεκρούς μετά από κατάρρευση κτιρίου λόγω σεισμού.
  6. Ένα κοριτσάκι παρενοχλείται σεξουαλικά από έναν υπάλληλο σε παιδική κατασκήνωση.
  7. Μια γυναίκα σκοτώνει τον επίδοξο βιαστή της στην προσπάθειά της να αμυνθεί.

Τα παραπάνω τυπικά παραδείγματα ακραίων εμπειριών που παρουσιάζουν κοινά χαρακτηριστικά: είναι απρόβλεπτα και βρίσκουν το άτομο εντελώς απροετοίμαστο, αβοήθητο και ανίκανο να αμυνθεί ή να δραπετεύσει. Τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά καθιστούν αυτές τις εμπειρίες δυνάμει τραυματικές.

Σύμφωνα με τους Fischer & Riedesser (1998), μια εμπειρία μπορεί να οδηγήσει σε τραύμα, όταν το άτομο νιώσει:

  • ανίκανο να αμυνθεί
  • αβοήθητο
  • και χωρίς να είναι σε θέση να δραπετεύσει
  • από ένα σοβαρό απειλητικό γεγονός
  • το οποίο δεν είναι σε θέση να επεξεργαστεί με τη βοήθεια προηγούμενων εμπειριών του.

Τα κριτήρια αυτά υπογραμμίζουν τον υποκειμενικό χαρακτήρα του τραύματος που επισημάναμε και παραπάνω. Μια εμπειρία μπορεί να είναι τραυματική, τόσο για κάποιον που βρίσκεται στον ρόλο του θύματος όσο και για τον ίδιο τον θύτη (βλ. παράδειγμα 7).

Στο παράδειγμα 5, ο πυροσβέστης είναι απλός μάρτυρας του βίαιου θανάτου των άλλων, καθώς όμως έρχεται αντιμέτωπος με τις σκηνές αυτές, χωρίς να είναι ικανός να βοηθήσει, θεωρείται πιθανό να τραυματιστεί ψυχικά.

Παρεμφερή βιώματα είναι δυνατόν να στιγματίσουν ανεπανόρθωτα ή (και) να ανατρέψουν οριστικά τη ζωή ενός ατόμου.

Το παρόν άρθρο αποτελεί αδειοδoτημένο απόσπασμα από το βιβλίο Εισαγωγή στην ψυχοτραυματολογία και στην τραυματοθεραπεία

Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις για την υγεία από την Ελλάδα και τον Κόσμο
Ακολουθήστε το healthweb.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

Διαβάστε Eπίσης:

Πως αντιμετωπίζεται το πένθος ανά ηλικία

Η διαφορά του μετατραυματικού στρες στα δύο φύλα

Ο ψυχικός κόσμος της κακοποιημένης γυναίκας

Μακροχρόνια ψυχολογικά προβλήματα έχουν οι ασθενείς που επιβίωσαν απο ανακοπή

svg%3E svg%3E
svg%3E
svg%3E
Περισσότερα

Πότε πρέπει να μιλήσουμε με το παιδί μας για την φυλή;

Γονείς παιδιά φυλή: Ήδη από την προσχολική ηλικία, τα παιδιά αρχίζουν να δείχνουν αυτό που ονομάζεται ευνοιοκρατία φυλετικής ομάδας. Ακριβώς επειδή δεν έχετε ακούσει το παιδί σας να λέει κάτι που θυμίζει προκατάληψη, δεν σημαίνει ότι αυτές οι στάσεις δεν διαμορφώνονται.

Τα γραπτά μηνύματα πηγή άγχους για όλους

Μηνύματα SMS άγχος: Διαπιστώθηκε ότι 1 στους 5 ανθρώπους αγωνίζεται να συμβαδίσει με τις απαντήσεις των μηνυμάτων και σχεδόν 1 στους 6 αγνοούν όλα τα μηνύματα επειδή αισθάνονται καταβεβλημένοι.

5 Ψυχικά Οφέλη της Άσκησης

Αθλητισμός ψυχικά οφέλη: Από το λιγότερο άγχος μέχρι την τόνωση της αυτοεκτίμησης, η τακτική σωματική δραστηριότητα είναι ευεργετική τόσο για τον εγκέφαλό σας και την ψυχή, όσο και για το σώμα. 

Οι μισοί ενήλικες στη Βρετανία αποκρύπτουν την ψυχική τους κατάσταση από τον ασφαλιστικό τους πάροχο

Ψυχική υγεία ασφάλιση: Σχεδόν οι μισοί ενήλικες (47%) σε όλο το Ηνωμένο Βασίλειο αντιμετώπισαν προκλήσεις ψυχικής υγείας κατά τη διάρκεια της πανδημίας του κορωνοϊού, καθώς εκατομμύρια αντιμετώπισαν οικονομικές δυσκολίες, άγχος στις σχέσεις και άγρυπνες νύχτες.

Η κλιματική αλλαγή είναι μία απειλητική πραγματικότητα με σαφείς διαστάσεις στην ψυχική υγεία και ευεξία

Κλιματική αλλαγή ψυχική υγεία: Η σύνδεση μεταξύ της κλιματικής αλλαγής και της ψυχικής υγείας και ευεξίας δεν έχει ακόμη καλά εμπεδωθεί, τόσο στο κοινό όσο και τους ειδικούς στην κοινότητα της κλιματικής αλλαγής. Οι περισσότεροι από τους ανθρώπους που εργάζονται στον τομέα είναι βιοφυσικοί επιστήμονες ή ειδικοί στη δημόσια υγεία που δεν γνωρίζουν απαραίτητα την ψυχολογική έρευνα που έχει συγκεντρωθεί τις τελευταίες δεκαετίες, με αποτέλεσμα πολλοί ερευνητές να μιλούν για τις ανθρώπινες διαστάσεις της κλιματικής αλλαγής, αλλά η συζήτηση να μην είναι τόσο συχνά ψυχολογικά πλαισιωμένη ή/και τεκμηριωμένη. 

Πώς το ντύσιμο επιδρά στην ψυχολογία μας;

Ντύσιμο ψυχολογία: Περισσότερο από το 96% των ανθρώπων αναφέρουν μια αλλαγή στην συναισθηματική τους κατάσταση με μια αλλαγή στο στυλ ντυσίματός τους.

Αντιμετωπίστε την ψυχική και συναισθηματική κόπωση με Pilates

Αθλητισμός ψυχική υγεία: Η πρακτική δίνει έμφαση στην αναπνοή, την εστίαση και την επίγνωση για να βοηθήσει στην ενίσχυση του δεσμού μεταξύ νου και σώματος. Η εστίαση στη χαλάρωση και η μείωση του στρες βοηθά περαιτέρω να καθαρίσει το μυαλό και να ανέβει η διάθεση.

Η επιλόχεια κατάθλιψη συνδέεται συχνά και με οικονομικά προβλήματα για τις γυναίκες

Επιλόχεια κατάθλιψη: Αυτά τα ευρήματα που συσχετίζουν την κατάθλιψη με τις οικονομικές δυσκολίες υπογραμμίζουν τη σημασία του προσυμπτωματικού ελέγχου και της επέκτασης της πρόσβασης σε υπηρεσίες υποστήριξης ψυχικής υγείας για εγκύους και γυναίκες μετά τον τοκετό χαμηλού εισοδήματος.