Η αγορά ενός φαρμάκου θεωρείται για τους περισσότερους μια διαδικασία απόλυτης εμπιστοσύνης. Ωστόσο, πίσω από τις συσκευασίες που μοιάζουν αυθεντικές κρύβεται μια ανησυχητική πραγματικότητα. Σύμφωνα με πρόσφατη ενημέρωση για την ασφάλεια φαρμάκων που βασίζεται σε στοιχεία διεθνών οργανισμών, περίπου ένα στα δέκα φάρμακα που κυκλοφορούν παγκοσμίως εκτιμάται ότι είναι είτε πλαστό είτε υποβαθμισμένης ποιότητας, γεγονός που αποτελεί σοβαρή απειλή για τη δημόσια υγεία.
Βασικά σημεία
- Περίπου το 10% των φαρμάκων παγκοσμίως εκτιμάται ότι είναι πλαστά ή κατώτερης ποιότητας.
- Τα πλαστά σκευάσματα μπορεί να περιέχουν λάθος δραστικές ουσίες ή ακόμη και καμία δραστική ουσία.
- Οι διαδικτυακές αγορές αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο αγοράς μη ασφαλών φαρμάκων.
- Οι ειδικοί συνιστούν προμήθεια φαρμάκων μόνο από αδειοδοτημένα φαρμακεία.
- Η επαλήθευση της συσκευασίας και η προσοχή στις υπερβολικά χαμηλές τιμές μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο.
Η εξάπλωση των πλαστών φαρμάκων δεν αποτελεί νέο φαινόμενο, όμως η ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου και των παράνομων διαδικτυακών φαρμακείων έχει καταστήσει το πρόβλημα ακόμη πιο σύνθετο. Πολλοί καταναλωτές επιλέγουν να αγοράζουν φάρμακα μέσω διαδικτύου αναζητώντας χαμηλότερες τιμές ή μεγαλύτερη ευκολία. Ωστόσο, αρκετές ιστοσελίδες εμφανίζονται ως νόμιμες, ενώ στην πραγματικότητα διαθέτουν προϊόντα αμφίβολης προέλευσης.
Τα πλαστά φάρμακα σχεδιάζονται ώστε να μοιάζουν σχεδόν πανομοιότυπα με τα αυθεντικά. Η συσκευασία, τα χρώματα και τα λογότυπα αντιγράφονται με μεγάλη ακρίβεια, γεγονός που δυσκολεύει ακόμη και τους έμπειρους καταναλωτές να εντοπίσουν τις διαφορές. Το πραγματικό πρόβλημα βρίσκεται στο περιεχόμενο. Ορισμένα περιέχουν μικρότερη ποσότητα της δραστικής ουσίας, άλλα λάθος συστατικά, ενώ υπάρχουν περιπτώσεις όπου δεν περιέχουν καθόλου θεραπευτικό παράγοντα.
Οι συνέπειες μπορεί να είναι ιδιαίτερα σοβαρές. Ένας ασθενής που λαμβάνει πλαστό αντιβιοτικό ενδέχεται να μην αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τη λοίμωξη, ενώ παράλληλα αυξάνεται ο κίνδυνος ανάπτυξης μικροβιακής αντοχής. Αντίστοιχα, πλαστά φάρμακα για χρόνιες παθήσεις, όπως η υπέρταση, ο διαβήτης ή οι καρδιαγγειακές νόσοι, μπορεί να οδηγήσουν σε επικίνδυνες επιπλοκές εξαιτίας της ανεπαρκούς θεραπείας.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται στις αναπτυσσόμενες χώρες. Αν και τα χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος κράτη επηρεάζονται περισσότερο λόγω ασθενέστερων ελεγκτικών μηχανισμών, πλαστά φάρμακα εντοπίζονται πλέον και στις ανεπτυγμένες οικονομίες μέσω του παράνομου διαδικτυακού εμπορίου και των διεθνών δικτύων διακίνησης.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στις αγορές μέσω ιστοσελίδων που υπόσχονται μεγάλες εκπτώσεις ή πωλούν συνταγογραφούμενα φάρμακα χωρίς να απαιτείται ιατρική συνταγή. Οι εγκληματικές οργανώσεις εκμεταλλεύονται την αυξανόμενη ζήτηση για συγκεκριμένα σκευάσματα, δημιουργώντας επαγγελματικές ιστοσελίδες που δύσκολα διακρίνονται από τις νόμιμες επιχειρήσεις. Σε πολλές περιπτώσεις, τα προϊόντα αποστέλλονται από διαφορετική χώρα από αυτή που αναγράφεται στην ιστοσελίδα.
Η αυξημένη ζήτηση για φάρμακα απώλειας βάρους, αντικαρκινικές θεραπείες και ακριβά βιολογικά σκευάσματα έχει δημιουργήσει νέα πεδία δράσης για τα κυκλώματα παραποίησης. Οι αρχές σε πολλές χώρες καταγράφουν αυξημένες κατασχέσεις παράνομων φαρμάκων, ενώ οι φαρμακευτικές εταιρείες επενδύουν συνεχώς σε τεχνολογίες ιχνηλασιμότητας και συστήματα επαλήθευσης της γνησιότητας των προϊόντων.
Οι καταναλωτές μπορούν να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο ακολουθώντας ορισμένους βασικούς κανόνες. Η αγορά φαρμάκων θα πρέπει να γίνεται αποκλειστικά από αδειοδοτημένα φαρμακεία ή επίσημα ηλεκτρονικά καταστήματα. Παράλληλα, είναι σημαντικό να ελέγχονται η συσκευασία, ο αριθμός παρτίδας, η ημερομηνία λήξης και η ακεραιότητα του προϊόντος. Εάν η τιμή είναι υπερβολικά χαμηλή σε σχέση με την αγορά ή το προϊόν παρουσιάζει ασυνήθιστη εμφάνιση, οι ειδικοί συνιστούν να μην χρησιμοποιείται πριν υπάρξει επικοινωνία με φαρμακοποιό ή γιατρό.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επισημαίνει ότι η αντιμετώπιση του φαινομένου απαιτεί διεθνή συνεργασία μεταξύ κυβερνήσεων, φαρμακευτικών εταιρειών, τελωνειακών αρχών και υπηρεσιών επιβολής του νόμου. Η ενίσχυση των ελέγχων στην εφοδιαστική αλυσίδα, η ενημέρωση των πολιτών και η ανάπτυξη αποτελεσματικών συστημάτων παρακολούθησης αποτελούν βασικά εργαλεία για τον περιορισμό της διακίνησης πλαστών φαρμάκων.
Το σημαντικότερο μήνυμα είναι ότι η υγεία δεν πρέπει ποτέ να τίθεται σε κίνδυνο για λόγους ευκολίας ή χαμηλότερου κόστους. Η επιλογή αξιόπιστων σημείων αγοράς, η τήρηση των ιατρικών οδηγιών και η ενημέρωση για τους κινδύνους των πλαστών φαρμάκων αποτελούν την καλύτερη άμυνα απέναντι σε ένα πρόβλημα που συνεχίζει να επηρεάζει εκατομμύρια ανθρώπους σε ολόκληρο τον κόσμο.
