Η διπολική διαταραχή και ο ναρκισσισμός είναι δύο ψυχικές καταστάσεις που συχνά συγχέονται, κυρίως επειδή ορισμένες συμπεριφορές τους μπορεί να μοιάζουν επιφανειακά. Ένα άτομο σε μανιακό επεισόδιο μπορεί να δείχνει υπερβολική αυτοπεποίθηση, αίσθηση ανωτερότητας ή ανάγκη για θαυμασμό – χαρακτηριστικά που θυμίζουν ναρκισσιστική προσωπικότητα. Ωστόσο, πρόκειται για δύο διαφορετικές καταστάσεις, με διαφορετικά αίτια, πορεία και θεραπευτική αντιμετώπιση.
Παρότι μπορεί να συνυπάρχουν στο ίδιο άτομο, η διπολική διαταραχή δεν προκαλεί ναρκισσισμό, ούτε κάθε άτομο με ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά πάσχει από διπολική διαταραχή. Η σωστή διάκριση είναι σημαντική, καθώς επηρεάζει τόσο τη διάγνωση όσο και τη θεραπεία.
Τι είναι η διπολική διαταραχή;
Η διπολική διαταραχή είναι μια χρόνια διαταραχή της διάθεσης που χαρακτηρίζεται από εναλλαγές μεταξύ επεισοδίων μανίας ή υπομανίας και επεισοδίων κατάθλιψης.
Κατά τη διάρκεια ενός μανιακού επεισοδίου, το άτομο μπορεί να εμφανίζει:
- υπερβολικά ανεβασμένη διάθεση,
- αυξημένη ενέργεια,
- μειωμένη ανάγκη για ύπνο,
- γρήγορη σκέψη και ομιλία,
- παρορμητικές αποφάσεις,
- υπερβολική αυτοπεποίθηση ή αίσθηση μεγαλείου.
Αυτές οι αλλαγές αποτελούν σύμπτωμα της νόσου και συνήθως υποχωρούν όταν το επεισόδιο αντιμετωπιστεί.
Τι είναι η ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας;
Η ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας είναι μια διαταραχή προσωπικότητας που χαρακτηρίζεται από ένα σταθερό και διαχρονικό μοτίβο συμπεριφοράς.
Τα άτομα με αυτή τη διαταραχή μπορεί να εμφανίζουν:
- υπερβολική αίσθηση σπουδαιότητας,
- ανάγκη για συνεχή θαυμασμό,
- δυσκολία στην ενσυναίσθηση,
- πεποίθηση ότι είναι ξεχωριστοί ή ανώτεροι,
- ευαισθησία στην κριτική,
- τάση εκμετάλλευσης των άλλων προς ίδιο όφελος.
Σε αντίθεση με τη διπολική διαταραχή, αυτά τα χαρακτηριστικά δεν εμφανίζονται σε επεισόδια αλλά αποτελούν μέρος της προσωπικότητας του ατόμου και είναι παρόντα για πολλά χρόνια.
Γιατί μοιάζουν μερικές φορές;
Η σύγχυση προκύπτει κυρίως κατά τη διάρκεια της μανίας.
Ένα άτομο σε μανιακό επεισόδιο μπορεί να δηλώνει ότι διαθέτει εξαιρετικές ικανότητες, να θεωρεί ότι δεν μπορεί να κάνει λάθος ή να πιστεύει ότι προορίζεται για σπουδαία πράγματα. Αυτές οι ιδέες μεγαλείου μπορεί να θυμίζουν ναρκισσιστική συμπεριφορά.
Ωστόσο, υπάρχει μια σημαντική διαφορά. Στη διπολική διαταραχή αυτές οι συμπεριφορές εμφανίζονται μόνο κατά τη διάρκεια του επεισοδίου και συχνά εξαφανίζονται όταν η διάθεση σταθεροποιηθεί. Αντίθετα, στη ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας αποτελούν σταθερό χαρακτηριστικό του τρόπου σκέψης και συμπεριφοράς.
Μπορούν να συνυπάρχουν;
Ναι. Ένα άτομο μπορεί να πάσχει τόσο από διπολική διαταραχή όσο και από ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας.
Η συνύπαρξη αυτή είναι γνωστή ως συννοσηρότητα και μπορεί να δυσκολεύει τη διάγνωση και τη θεραπεία. Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι διαπροσωπικές σχέσεις είναι συχνά πιο περίπλοκες, ενώ μπορεί να παρατηρούνται μεγαλύτερη παρορμητικότητα, δυσκολία συνεργασίας και μειωμένη συμμόρφωση στη θεραπεία.
Για τον λόγο αυτό, η αξιολόγηση από ψυχίατρο ή κλινικό ψυχολόγο είναι απαραίτητη ώστε να διαχωριστούν τα συμπτώματα της διαταραχής της διάθεσης από τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Δεν υπάρχει μία εξέταση που να επιβεβαιώνει κάποια από τις δύο καταστάσεις. Η διάγνωση βασίζεται σε λεπτομερές ιστορικό, στην κλινική αξιολόγηση και στην παρατήρηση της πορείας των συμπτωμάτων με την πάροδο του χρόνου.
Ο ειδικός εξετάζει:
- πότε εμφανίστηκαν τα συμπτώματα,
- πόσο διαρκούν,
- αν εμφανίζονται σε επεισόδια ή είναι σταθερά,
- πόσο επηρεάζουν τη λειτουργικότητα του ατόμου,
- αν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό ψυχικών διαταραχών.
Αυτές οι πληροφορίες βοηθούν στη σωστή διάγνωση και στην επιλογή της κατάλληλης θεραπευτικής προσέγγισης.
Πώς αντιμετωπίζονται;
Η θεραπεία της διπολικής διαταραχής βασίζεται κυρίως στη φαρμακευτική αγωγή, όπως σταθεροποιητές της διάθεσης και, όταν χρειάζεται, άλλα ψυχιατρικά φάρμακα. Παράλληλα, η ψυχοθεραπεία βοηθά το άτομο να αναγνωρίζει τα πρώιμα σημάδια υποτροπής και να διαχειρίζεται καλύτερα την καθημερινότητά του.
Η ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας αντιμετωπίζεται κυρίως με ψυχοθεραπεία. Στόχος είναι η βελτίωση της αυτογνωσίας, η ανάπτυξη ενσυναίσθησης και η οικοδόμηση πιο υγιών διαπροσωπικών σχέσεων. Δεν υπάρχει ειδικό φάρμακο για τη διαταραχή προσωπικότητας, αν και μπορεί να χορηγηθεί αγωγή για συνοδά προβλήματα, όπως άγχος ή κατάθλιψη.
Παρότι η διπολική διαταραχή και ο ναρκισσισμός μπορεί να εμφανίζουν ορισμένες κοινές συμπεριφορές, πρόκειται για δύο διαφορετικές ψυχικές καταστάσεις. Η διπολική διαταραχή είναι μια διαταραχή της διάθεσης με επεισοδιακή πορεία, ενώ η ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας αφορά έναν σταθερό τρόπο σκέψης, συναισθημάτων και συμπεριφοράς. Η σωστή διάγνωση είναι καθοριστικής σημασίας, καθώς επιτρέπει την κατάλληλη θεραπεία και μπορεί να βελτιώσει σημαντικά την ποιότητα ζωής του ατόμου και των ανθρώπων γύρω του. Η κατανόηση αυτών των διαφορών συμβάλλει επίσης στη μείωση του στιγματισμού και στην ενίσχυση της έγκαιρης αναζήτησης βοήθειας από ειδικούς ψυχικής υγείας.
