Μια μεγάλη πολυετής διεθνής μελέτη φέρνει στο φως μια ανησυχητική εξέλιξη για τη δημόσια υγεία: ενώ σε πολλές χώρες υψηλού εισοδήματος τα ποσοστά σε άνοια παραμένουν σταθερά ή ακόμη και μειώνονται, σε αρκετές περιοχές της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής ακολουθούν την αντίθετη πορεία, παρουσιάζοντας σημαντική αύξηση μέσα σε δύο δεκαετίες.
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο JAMA Neurology, αποτελεί την πρώτη άμεση πληθυσμιακή μελέτη που καταγράφει μακροχρόνιες αλλαγές στη συχνότητα της άνοιας στην περιοχή και αναδεικνύει τον σημαντικό ρόλο που διαδραματίζουν οι κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες στην υγεία του εγκεφάλου.
Η άνοια αυξάνεται σε αρκετές χώρες
Οι ερευνητές από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Washington στο Σεντ Λούις και το Πανεπιστήμιο του Νιούκαστλ ανέλυσαν στοιχεία από 16.950 άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω στην Κούβα, τη Δομινικανή Δημοκρατία, το Μεξικό, το Περού και το Πουέρτο Ρίκο.
Οι συμμετέχοντες εξετάστηκαν δύο φορές: αρχικά την περίοδο 2003-2006 και στη συνέχεια περίπου είκοσι χρόνια αργότερα, μεταξύ 2016 και 2020, ώστε να καταγραφούν οι μακροπρόθεσμες τάσεις.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η συνολική συχνότητα της άνοιας αυξήθηκε από 10,6% σε 16,9%. Με άλλα λόγια, ενώ στις αρχές της μελέτης περίπου ένας στους δέκα ηλικιωμένους ζούσε με άνοια, δύο δεκαετίες αργότερα το ποσοστό είχε φτάσει σχεδόν στον έναν στους έξι.
Η μεγαλύτερη αύξηση καταγράφηκε στο Μεξικό, το Περού και το Πουέρτο Ρίκο, ενώ στην Κούβα και τη Δομινικανή Δημοκρατία τα ποσοστά παρέμειναν σχετικά σταθερά.
Γιατί οι εξελίξεις είναι αντίθετες από αυτές των ΗΠΑ
Τα τελευταία χρόνια, σε χώρες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και αρκετά ευρωπαϊκά κράτη παρατηρείται σταθεροποίηση ή ακόμη και μείωση της συχνότητας της άνοιας.
Οι ειδικοί αποδίδουν αυτή την τάση στη βελτίωση της εκπαίδευσης, στον καλύτερο έλεγχο της αρτηριακής πίεσης, του διαβήτη και της χοληστερόλης, καθώς και στη γενικότερη προαγωγή ενός πιο υγιεινού τρόπου ζωής.
Αντίθετα, σε αρκετές χώρες της Λατινικής Αμερικής οι πληθυσμοί γερνούν με γρήγορους ρυθμούς, ενώ παράλληλα αυξάνονται η παχυσαρκία, η καθιστική ζωή και οι μεταβολικές παθήσεις, παράγοντες που συνδέονται με μεγαλύτερο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης.
Ο ρόλος της φτώχειας και της πρόσβασης στην υγεία
Ένα από τα σημαντικότερα συμπεράσματα της μελέτης είναι ότι η αύξηση της άνοιας δεν μπορεί να εξηγηθεί μόνο από τη γήρανση του πληθυσμού ή από γνωστούς παράγοντες κινδύνου.
Στο Μεξικό και το Πουέρτο Ρίκο, η αύξηση των περιστατικών παρέμεινε ακόμη και όταν οι ερευνητές έλαβαν υπόψη την εκπαίδευση, τον διαβήτη, την παχυσαρκία και άλλους παράγοντες υγείας.
Αυτό υποδηλώνει ότι σημαντικό ρόλο παίζουν βαθύτεροι κοινωνικοί και οικονομικοί παράγοντες, όπως η φτώχεια, οι ανισότητες, η περιορισμένη πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας και πιθανώς άλλοι περιβαλλοντικοί παράγοντες που δεν έχουν ακόμη μελετηθεί επαρκώς.
Η άνοια πιθανότατα έχει υποεκτιμηθεί
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τα πραγματικά περιστατικά άνοιας στις χώρες αυτές είναι περισσότερα από όσα πίστευαν μέχρι σήμερα οι επιστήμονες.
Με βάση τα νέα στοιχεία, υπολογίζεται ότι σήμερα ζουν με άνοια περίπου:
- 1,2 εκατομμύρια άνθρωποι στο Μεξικό,
- 416.800 στο Περού,
- 133.200 στην Κούβα,
- 111.200 στη Δομινικανή Δημοκρατία,
- 100.400 στο Πουέρτο Ρίκο.
Οι αριθμοί αυτοί είναι σημαντικά υψηλότεροι από προηγούμενες εκτιμήσεις, οι οποίες βασίζονταν κυρίως σε στατιστικά μοντέλα και όχι σε άμεσες εξετάσεις του πληθυσμού.
Υπάρχουν και αισιόδοξα μηνύματα
Παρά τα ανησυχητικά ευρήματα, η σταθερότητα που παρατηρήθηκε στην Κούβα και τη Δομινικανή Δημοκρατία δείχνει ότι η αύξηση της άνοιας δεν είναι αναπόφευκτη.
Οι ερευνητές θεωρούν ότι ο καλύτερος έλεγχος παραγόντων όπως η παχυσαρκία, η υπέρταση και ο διαβήτης μπορεί να συμβάλει σημαντικά στη μείωση του κινδύνου.
Τα ευρήματα ενισχύουν την άποψη ότι μεγάλο μέρος του κινδύνου άνοιας σχετίζεται με τροποποιήσιμους παράγοντες, δηλαδή παράγοντες που μπορούν να προληφθούν ή να αντιμετωπιστούν.
Τι μπορούμε να κάνουμε για να προστατεύσουμε τον εγκέφαλο
Οι ειδικοί υπενθυμίζουν ότι, παρότι δεν μπορούμε να αλλάξουμε την ηλικία ή τη γενετική μας προδιάθεση, υπάρχουν καθημερινές συνήθειες που συμβάλλουν στη διατήρηση της γνωστικής υγείας.
Η τακτική σωματική άσκηση, η υγιεινή διατροφή, η σωστή ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης, του σακχάρου και της χοληστερόλης, η διακοπή του καπνίσματος, η κοινωνική δραστηριότητα και η πνευματική άσκηση αποτελούν στρατηγικές που έχουν συνδεθεί με μικρότερο κίνδυνο άνοιας.
Παράλληλα, η έγκαιρη αναζήτηση ιατρικής βοήθειας όταν εμφανίζονται προβλήματα μνήμης ή άλλες γνωστικές δυσκολίες μπορεί να οδηγήσει σε ταχύτερη διάγνωση και καλύτερη διαχείριση της νόσου.
Μια παγκόσμια πρόκληση για τη δημόσια υγεία
Η νέα μελέτη υπενθυμίζει ότι η άνοια δεν εξελίσσεται με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις χώρες. Οι κοινωνικές ανισότητες, η πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας και η πρόληψη παίζουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του κινδύνου.
Οι ερευνητές ζητούν περισσότερες επενδύσεις στην πρόληψη, την επιδημιολογική παρακολούθηση και τις υπηρεσίες φροντίδας των ατόμων με άνοια. Όπως επισημαίνουν, πολλά από τα αίτια που συμβάλλουν στην αύξηση των περιστατικών μπορούν να αντιμετωπιστούν, αρκεί να υπάρξει έγκαιρη και συντονισμένη δράση.
