Μια νέα διεθνής έκθεση που δημοσιοποίησαν ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) και η UNICEF υπογραμμίζει την επείγουσα ανάγκη ενίσχυσης των εθνικών συστημάτων νερού, αποχέτευσης και υγιεινής – γνωστά ως WASH – προκειμένου οι χώρες να προχωρήσουν πιο γρήγορα προς την επίτευξη του Στόχου Βιώσιμης Ανάπτυξης 6 (SDG 6): «Καθαρό νερό και αποχέτευση για όλους έως το 2030». Ο στόχος SDG 6 αποτελεί θεμελιώδη παράμετρο για την προστασία της υγείας, τη μείωση των ανισοτήτων και την αντιμετώπιση κινδύνων που συνδέονται με το κλίμα, όμως η νέα ανάλυση δείχνει ότι οι υφιστάμενες πολιτικές – αν και υπάρχουν – δεν μεταφράζονται πάντα σε απτά αποτελέσματα.
Τι είναι τα συστήματα WASH και γιατί έχουν σημασία
Τα συστήματα WASH περιλαμβάνουν τρεις βασικούς πυλώνες:
-
Ύδρευση (Water) – πρόσβαση σε ασφαλές πόσιμο νερό
-
Αποχέτευση (Sanitation) – ασφαλείς εγκαταστάσεις υγιεινής και επεξεργασίας λυμάτων
-
Υγιεινή (Hygiene) – πρακτικές και υποδομές που εξασφαλίζουν καθαριότητα και προλαμβάνουν ασθένειες
Αυτές οι υπηρεσίες είναι ζωτικής σημασίας για την υγεία των ανθρώπων, την εκπαίδευση, την οικονομική ανάπτυξη και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Χωρίς ασφαλές νερό και αποχέτευση, οι κοινότητες αντιμετωπίζουν υψηλότερη νοσηρότητα και θνητότητα, ιδιαίτερα από διαρροϊκές ασθένειες.
Η έλλειψη WASH υπηρεσιών πλήττει δυσανάλογα τις πιο ευάλωτες ομάδες, όπως τα παιδιά, τις γυναίκες και τους ηλικιωμένους, ενώ οι γυναίκες συχνά αναλαμβάνουν το βαρύ έργο της μεταφοράς νερού σε απομακρυσμένες περιοχές.
Κρίσιμα ευρήματα της έκθεσης GLAAS 2025
Η έκθεση State of systems for drinking-water, sanitation and hygiene: Global update 2025 – μέρος της αξιολόγησης GLAAS από τον ΟΗΕ – παρουσιάζει μια πλήρη εικόνα του πώς λειτουργούν σήμερα τα συστήματα WASH παγκοσμίως.
Ορισμένα από τα σημαντικότερα στοιχεία που αναδεικνύονται περιλαμβάνουν:
-
Περισσότερες από 2,1 δισεκατομμύρια άνθρωποι δεν έχουν πρόσβαση σε ασφαλώς διαχειριζόμενο πόσιμο νερό.
-
3,4 δισεκατομμύρια άνθρωποι στερούνται ασφαλώς διαχειριζόμενης αποχέτευσης, και
-
1,7 δισεκατομμύρια δεν έχουν βασικές υπηρεσίες υγιεινής.
Η έκθεση δείχνει ότι πολλοί κυβερνητικοί σχεδιασμοί και στόχοι υπάρχουν, αλλά η ικανότητα εφαρμογής τους είναι περιορισμένη. Αυτό οφείλεται σε διάφορους παράγοντες όπως:
-
Έλλειψη οικονομικών και ανθρωπίνων πόρων – Μόνο περίπου το 13% των χωρών ανέφεραν ότι έχουν αρκετά μέσα για να υλοποιήσουν τα σχέδιά τους.
-
Ασυντόνιστες και υπερκαλυπτόμενες αρμοδιότητες μεταξύ κυβερνητικών φορέων – το 64% των χωρών αναφέρει τέτοια προβλήματα.
-
Μη πλήρης θέσπιση στόχων υγιεινής – λιγότερο από το 50% των χωρών έχει εθνικούς στόχους για την υγιεινή χεριών.
Αυτά τα δεδομένα δείχνουν καθαρά ότι πολλά κράτη έχουν θεωρητικό σχέδιο, αλλά δεν έχουν την ικανότητα να το εφαρμόσουν αποτελεσματικά. Αυτό αποτελεί μεγάλο εμπόδιο στην πραγματική πρόοδο.
Χρηματοδότηση, ρυθμιστικό πλαίσιο και ανθεκτικότητα στο κλίμα
Η έκθεση επισημαίνει επίσης ότι υπάρχει σημαντικό χάσμα χρηματοδότησης: σε 20 χώρες, οι ανάγκες που έχουν εντοπιστεί για την επίτευξη των εθνικών στόχων υπερβαίνουν τους διαθέσιμους πόρους κατά περίπου 46%.
Επιπλέον:
-
Λιγότερο από το μισό των χωρών δημοσιεύει ανοικτά στοιχεία για την ποιότητα του πόσιμου νερού.
-
Μόνο περίπου το 20% των χωρών πραγματοποιεί επαρκή παρακολούθηση της ποιότητας του νερού στις απαιτούμενες συχνότητες.
-
Παρά το γεγονός ότι οι περισσότερες χώρες ενσωματώνουν τον κίνδυνο κλιματικής αλλαγής στις πολιτικές WASH, λίγες έχουν στοχευμένα μέτρα για πληθυσμούς που πλήττονται δυσανάλογα από τις αλλαγές του κλίματος.
Αυτά τα στοιχεία δείχνουν ότι η ενίσχυση των συστημάτων δεν αφορά μόνο περισσότερα χρήματα, αλλά και καλύτερη διαχείριση, παρακολούθηση και συντονισμό.
Οι συνέπειες για την υγεία
Οι επιπτώσεις της ανεπαρκούς πρόσβασης σε ασφαλές νερό και αποχέτευση είναι σοβαρές. Στην έκθεση αναφέρεται ότι τουλάχιστον 1,4 εκατομμύρια άνθρωποι πέθαναν το 2019 από αιτίες που θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί μέσω επαρκών υπηρεσιών WASH, ενώ μόνο το 2024 καταγράφηκαν πάνω από 560.000 κρούσματα χολέρας και 6.000 θάνατοι σε 60 χώρες.
Αυτές οι αριθμητικές ενδείξεις υπογραμμίζουν ότι η δράση δεν είναι απλώς θέμα ανάπτυξης υποδομών, αλλά πρόληψης απλών, αλλά θανατηφόρων, ασθενειών όπως η διάρροια και η χολέρα, που σχετίζονται άμεσα με ακατάλληλο νερό και υγιεινή.
Με λιγότερο από πέντε χρόνια έως το 2030, η νέα έκθεση του ΟΗΕ αποτελεί μια ξεκάθαρη προειδοποίηση ότι αν οι χώρες δεν ενισχύσουν τα συστήματα WASH – με πραγματική χρηματοδότηση, καλύτερη διακυβέρνηση, παρακολούθηση και προσαρμογή στα νέα περιβαλλοντικά δεδομένα – δεν θα επιτευχθούν οι στόχοι για καθαρό νερό, αποχέτευση και υγιεινή για όλους.
Η υγεία, η κοινωνική ευημερία και η αντίσταση στις μελλοντικές κρίσεις εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την ικανότητα των κρατών να μετατρέψουν τα σχέδια σε εφαρμογή και τα λόγια σε πράξεις – τώρα περισσότερο από ποτέ.
