Λίγες εμπειρίες είναι τόσο γνώριμες και ταυτόχρονα τόσο παράξενες όσο το ξαφνικό, οξύ «χτύπημα» στο κεφάλι όταν τρώμε παγωτό ή πίνουμε ένα πολύ κρύο ρόφημα πολύ γρήγορα. Ο πόνος εμφανίζεται απότομα, συνήθως στο μέτωπο ή πίσω από τα μάτια, διαρκεί λίγα δευτερόλεπτα και στη συνέχεια εξαφανίζεται σαν να μην συνέβη ποτέ. Το φαινόμενο είναι γνωστό ως brain freeze ή, επιστημονικά, ως «κεφαλαλγία από ψυχρό ερέθισμα».
Αν, όμως, ανήκετε στους ανθρώπους που παθαίνουν brain freeze σχεδόν κάθε φορά που απολαμβάνουν ένα παγωμένο γλύκισμα, ίσως έχετε αναρωτηθεί: γιατί συμβαίνει τόσο συχνά σε εμένα; Και θα μπορούσε η απάντηση να βρίσκεται στα γονίδιά μου;
Τι ακριβώς είναι το brain freeze;
Το brain freeze εμφανίζεται όταν κάτι πολύ κρύο έρχεται σε επαφή με την οροφή του στόματος ή το πίσω μέρος του φάρυγγα. Η απότομη πτώση της θερμοκρασίας προκαλεί ταχεία σύσπαση και στη συνέχεια διαστολή των αιμοφόρων αγγείων της περιοχής.
Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι αυτή η ξαφνική αγγειακή αντίδραση ενεργοποιεί το τρίδυμο νεύρο, το οποίο είναι υπεύθυνο για τη μεταφορά αισθητικών πληροφοριών από το πρόσωπο και το κεφάλι προς τον εγκέφαλο. Ο εγκέφαλος, ερμηνεύοντας λανθασμένα το ερέθισμα, αντιλαμβάνεται τον πόνο σαν να προέρχεται από το μέτωπο ή τους κροτάφους.
Παρότι η αίσθηση μπορεί να είναι έντονη, το brain freeze είναι ακίνδυνο και συνήθως υποχωρεί μέσα σε λιγότερο από ένα λεπτό.
Γιατί κάποιοι το παθαίνουν πιο συχνά;
Εδώ τα πράγματα γίνονται ιδιαίτερα ενδιαφέροντα. Ενώ σχεδόν όλοι μπορούν να εμφανίσουν brain freeze, ορισμένοι άνθρωποι φαίνεται να είναι πιο επιρρεπείς.
Έρευνες έχουν δείξει ότι τα άτομα που υποφέρουν από ημικρανίες παρουσιάζουν συχνότερα κεφαλαλγία από ψυχρό ερέθισμα. Αυτό υποδηλώνει ότι μπορεί να υπάρχει αυξημένη ευαισθησία του νευρικού συστήματος ή διαφορετικός τρόπος αντίδρασης των αιμοφόρων αγγείων.
Η μεγαλύτερη ευαισθησία του τριδύμου νεύρου ενδέχεται να εξηγεί γιατί κάποιοι αισθάνονται έντονο πόνο μετά από λίγες μόνο μπουκιές παγωτού, ενώ άλλοι δεν παθαίνουν ποτέ brain freeze.
Είναι τελικά κληρονομικό;
Οι επιστήμονες δεν έχουν καταλήξει ακόμη σε οριστικό συμπέρασμα, ωστόσο υπάρχουν ενδείξεις ότι η γενετική μπορεί να παίζει κάποιο ρόλο.
Η προδιάθεση για ημικρανίες, η οποία έχει αποδειχθεί ότι επηρεάζεται από κληρονομικούς παράγοντες, φαίνεται να σχετίζεται και με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης brain freeze. Εάν ένα άτομο έχει οικογενειακό ιστορικό ημικρανιών ή αυξημένης ευαισθησίας σε συγκεκριμένα ερεθίσματα, ίσως είναι πιο πιθανό να εμφανίζει συχνά αυτό το φαινόμενο.
Παρόλα αυτά, δεν υπάρχει μέχρι σήμερα κάποιο συγκεκριμένο γονίδιο που να έχει ταυτοποιηθεί ως υπεύθυνο για το brain freeze. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι πρόκειται πιθανότατα για έναν συνδυασμό γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων.
Υπάρχουν και άλλοι παράγοντες κινδύνου;
Εκτός από την πιθανή γενετική προδιάθεση, σημαντικό ρόλο φαίνεται να παίζει και ο τρόπος με τον οποίο καταναλώνουμε τα παγωμένα τρόφιμα ή ποτά.
Ο κίνδυνος αυξάνεται όταν:
- Τρώμε παγωτό πολύ γρήγορα.
- Πίνουμε παγωμένα ροφήματα με μεγάλες γουλιές.
- Το πολύ κρύο τρόφιμο έρχεται σε άμεση επαφή με την υπερώα.
- Βρισκόμαστε ήδη σε κατάσταση αυξημένης ευαισθησίας λόγω ημικρανίας.
Αυτό εξηγεί γιατί ακόμη και άνθρωποι που δεν παθαίνουν συνήθως brain freeze μπορεί να το βιώσουν περιστασιακά.
Πώς μπορούμε να το αντιμετωπίσουμε;
Τα καλά νέα είναι ότι η ενόχληση υποχωρεί γρήγορα και δεν απαιτεί θεραπεία.
Αν σας συμβεί, μπορείτε να δοκιμάσετε τα εξής:
- Σταματήστε να καταναλώνετε το παγωμένο τρόφιμο ή ρόφημα.
- Πιέστε τη γλώσσα σας στην οροφή του στόματος για να μεταφέρετε θερμότητα στην περιοχή.
- Πιείτε λίγο νερό σε θερμοκρασία δωματίου.
- Αναπνεύστε αργά από τη μύτη μέχρι να υποχωρήσει ο πόνος.
Για την πρόληψη, οι ειδικοί συνιστούν να τρώτε το παγωτό πιο αργά και σε μικρότερες μπουκιές.
Πότε χρειάζεται ιατρική συμβουλή;
Το τυπικό brain freeze είναι ακίνδυνο και διαρκεί λίγα δευτερόλεπτα. Ωστόσο, εάν εμφανίζετε συχνούς ή έντονους πονοκεφάλους που δεν σχετίζονται με την κατανάλωση ψυχρών τροφών ή συνοδεύονται από συμπτώματα όπως διαταραχές όρασης, αδυναμία ή μούδιασμα, είναι σημαντικό να συμβουλευτείτε γιατρό.
Επίσης, εάν έχετε ιστορικό ημικρανιών και παρατηρείτε επιδείνωση των συμπτωμάτων, η αξιολόγηση από νευρολόγο μπορεί να βοηθήσει στην κατάλληλη διαχείριση.
Ένα μικρό μυστήριο του εγκεφάλου
Το brain freeze αποτελεί ένα από τα πιο παράξενα αλλά και πιο αθώα «παιχνίδια» του ανθρώπινου νευρικού συστήματος. Αν και οι επιστήμονες εξακολουθούν να διερευνούν τον ακριβή ρόλο της κληρονομικότητας, φαίνεται πως η γενετική προδιάθεση, η ευαισθησία του νευρικού συστήματος και οι καθημερινές μας συνήθειες συνεργάζονται για να καθορίσουν ποιος θα βιώσει αυτόν τον στιγμιαίο πόνο.
