Πολλά παιδιά μεγαλώνουν ονειρευόμενα να γίνουν επαγγελματίες αθλητές ή Ολυμπιονίκες. Ο αθλητισμός προσφέρει χαρά, πειθαρχία, αυτοπεποίθηση και κοινωνικές δεξιότητες. Ωστόσο, όταν η προπόνηση ξεκινά σε υπερβολικά εντατικούς ρυθμούς από το δημοτικό ή το γυμνάσιο, μπορεί να κρύβει σωματικά και συναισθηματικά μειονεκτήματα. Η πρώιμη εξειδίκευση σε ένα μόνο άθλημα αποτελεί πλέον σοβαρό ζήτημα ανησυχίας για την αθλητιατρική κοινότητα.
Τι σημαίνει εξειδίκευση σε νεαρή ηλικία
Η εξειδίκευση αναφέρεται στη συμμετοχή ενός παιδιού σε ένα άθλημα όλο τον χρόνο, χωρίς επαρκή διαλείμματα ξεκούρασης και χωρίς ενασχόληση με άλλα αθλήματα. Αυτή η πρακτική αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο τραυματισμών από υπερβολική χρήση και μπορεί να οδηγήσει σε επαγγελματική εξουθένωση ήδη από την παιδική ηλικία.
Ο Charles Bush-Joseph, αθλητίατρος στο Rush και γιατρός των Chicago Bulls και Chicago White Sox, τονίζει ότι τα παιδιά χρειάζονται «timeout», τόσο σωματικό όσο και ψυχικό, για να αναπτυχθούν υγιώς.
Από τη χαρά της συμμετοχής στην πίεση της απόδοσης
Στα τέλη της δεκαετίας του 1990, παρατηρήθηκε μια σημαντική μετατόπιση στον παιδικό αθλητισμό. Τα πρωταθλήματα συμμετοχής, όπου ο στόχος ήταν το παιχνίδι και η εμπλοκή, άρχισαν να αντικαθίστανται από αθλήματα σε επίπεδο συλλόγου με έμφαση στην απόδοση και την ανάπτυξη δεξιοτήτων. Παιδιά που παλαιότερα έπαιζαν δύο ή τρία διαφορετικά αθλήματα άρχισαν να επικεντρώνονται αποκλειστικά σε ένα.
Αν και κάποια αθλήματα, όπως η γυμναστική και το πατινάζ στον πάγο, απαιτούσαν πάντα προπόνηση όλο τον χρόνο, σήμερα το ίδιο μοντέλο εφαρμόζεται και σε αθλήματα όπως το ποδόσφαιρο, το μπάσκετ και το μπέιζμπολ. Το αποτέλεσμα είναι αυξημένη σωματική και ψυχική πίεση σε παιδιά που βρίσκονται ακόμα σε φάση ανάπτυξης.
Οι σωματικοί κίνδυνοι της υπερβολικής προπόνησης
Η συνεχής επανάληψη των ίδιων κινήσεων μπορεί να προκαλέσει σοβαρούς τραυματισμούς. Ο «αγκώνας Little League» αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα στο μπέιζμπολ, όπου οι επαναλαμβανόμενες ρίψεις καταπονούν τένοντες και συνδέσμους, οδηγώντας σε πόνο, περιορισμό κίνησης και, σε σοβαρές περιπτώσεις, οστικές παραμορφώσεις.
Παρόμοια προβλήματα εμφανίζονται και στον ώμο, ιδιαίτερα σε αθλητές των οποίων οι πλάκες ανάπτυξης δεν έχουν ακόμη κλείσει. Η επαναλαμβανόμενη κίνηση πάνω από το κεφάλι μπορεί να προκαλέσει βλάβες που, αν δεν αντιμετωπιστούν έγκαιρα, ενδέχεται να επηρεάσουν την κανονική ανάπτυξη των οστών.
Επιπλέον, οι ρήξεις πρόσθιου χιαστού συνδέσμου (ACL) είναι συχνές σε νεαρές αθλήτριες, ιδιαίτερα σε αθλήματα που απαιτούν απότομα σταματήματα, άλματα και αλλαγές κατεύθυνσης, όπως το ποδόσφαιρο και το μπάσκετ.
Η επαγγελματική εξουθένωση στα παιδιά
Πέρα από τους τραυματισμούς, η ψυχική και συναισθηματική εξουθένωση αποτελεί ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα. Όταν το άθλημα παύει να είναι διασκέδαση και μετατρέπεται σε υποχρέωση ή «δουλειά», τα παιδιά χάνουν το κίνητρο και τη χαρά της συμμετοχής.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα μαθητριών λυκείου που εγκαταλείπουν το σχολικό ποδόσφαιρο επειδή το επίπεδο ανταγωνισμού θεωρείται χαμηλότερο από αυτό των συλλόγων. Έτσι, όμως, χάνουν τις κοινωνικές εμπειρίες, τους δεσμούς με συμμαθητές και το αίσθημα του ανήκειν.
Πολλά παιδιά διστάζουν να εκφράσουν τη δυσαρέσκειά τους, φοβούμενα ότι θα απογοητεύσουν τους γονείς τους. Η ανοιχτή επικοινωνία και η διαβεβαίωση ότι η αγάπη και η στήριξη δεν εξαρτώνται από την αθλητική επιτυχία είναι καθοριστικής σημασίας.
Πότε είναι αποδεκτή η εξειδίκευση
Η εξειδίκευση γίνεται πιο αποδεκτή στο λύκειο, όταν το σώμα είναι πιο ανεπτυγμένο και οι επιλογές πιο ξεκάθαρες. Ωστόσο, μέχρι την ηλικία των 14 ή 15 ετών, τα παιδιά θα πρέπει να έχουν τουλάχιστον τρεις μήνες τον χρόνο χωρίς το κύριο άθλημά τους, συμμετέχοντας σε άλλες δραστηριότητες.
Η πρόωρη εξειδίκευση μπορεί να περιορίσει τις επιλογές ενός παιδιού. Αν φτάσει στο αγωνιστικό του αποκορύφωμα πολύ νωρίς ή χάσει το ενδιαφέρον του, ενδέχεται να μην έχει εναλλακτικές.
Ο ρόλος των γονέων στη λήψη υγιών αποφάσεων
Οι γονείς έχουν καθοριστικό ρόλο στο να θέτουν όρια. Όπως δεν θα επέτρεπαν σε ένα παιδί να τρέφεται μόνο με γλυκά, έτσι δεν θα πρέπει να επιτρέπουν και την υπερβολική αθλητική επιβάρυνση. Η ενθάρρυνση είναι σημαντική, αλλά εξίσου σημαντική είναι η προστασία της συνολικής ανάπτυξης του παιδιού.
Ελάχιστοι καταλήγουν επαγγελματίες αθλητές. Γι’ αυτό είναι ζωτικής σημασίας τα παιδιά να αναπτύσσουν πολλαπλές δεξιότητες, ενδιαφέροντα και εμπειρίες. Ένας ισορροπημένος αθλητισμός δεν περιορίζει τα όνειρα· τα στηρίζει σε γερά, υγιή θεμέλια.
