Η παιδική υπερκινητικότητα αποτελεί ένα σημαντικό θέμα που απασχολεί τους γονείς μικρών παιδιών και μαθητών δημοτικού σχολείου . Οι πρώτες αναφορές για την παιδική υπερκινητικότητα είναι γνωστές από το 1880. Οι επιστήμονες σήμερα, πιστεύουν ότι η υπερκινητικότητα οφείλεται πιθανότατα σε έναν συνδυασμό συγκεκριμένων γενετικών, περιβαλλοντικών, νευρολογικών και βιοχημικών παραγόντων.

Η σχέση δίαιτας και υπερκινητικότητας ξεκινά στη δεκαετία του 1970, ο Dr. B.F. Feingold, ένας γιατρός στο San Francisco των Η.Π.Α, υποστήριξε πως η παιδική υπερκινητικότητα είχε τα αίτιά της στα συντηρητικά, στα τεχνητά χρώματα και στα τεχνητά αρώματα των τροφών που χρησιμοποιούνται από την βιομηχανία. Έτσι λοιπόν έδινε δίαιτες οι οποίες απαγόρευαν την πρόσληψη των παραπάνω συστατικών και επίσης απαγόρευε την πρόσληψη τροφών με φυσικά ευρισκόμενα χημικά συστατικά όπως φυστίκια, αγγούρια, ντομάτες, μήλα και φράουλες. Το 1980, συμβουλευτικές επιτροπές στην Αμερική κατόπιν επίμονων ερευνών, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι δεν υπήρχε απόδειξη για κάποια σχέση μεταξύ τεχνητών προσθέτων και υπερκινητικότητας ή ικανότητας μάθησης στα παιδιά. Μάλιστα τότε θεωρήθηκε πως ο περιορισμός του διαιτολογίου ήταν ευεργετικός κυρίως λόγω της ψυχολογικής επίδρασης που είχε στα άτομα η συγκεκριμένη θεραπεία.

Άλλα στοιχεία των τροφών που έχουν ενοχοποιηθεί ότι προκαλούν υπερκινητικότητα είναι τα τεχνητά γλυκαντικά με ή χωρίς θερμιδική αξία. Πολλοί γονείς, υποστηρίζουν ότι τα παιδιά τους έχουν μία ανεξέλεγκτη/αφύσικη συμπεριφορά μετά την κατανάλωση τροφών που περιέχουν ζάχαρη.

Το 1984, στα πλαίσια ενός συνεδρίου στην Αμερική με θέμα «Δίαιτα και συμπεριφορά: Μία πολυδιάστατη εκτίμηση» αναφέρθηκε ότι η ζάχαρη δεν επιδεινώνει την υπερκινητικότητα ή τυχόν προβλήματα συμπεριφοράς στα παιδιά. Πολλοί είναι εκείνοι οι ερευνητές που υποστηρίζουν ότι η κατανάλωση ζαχαρωτών, αν μη τι άλλο, ηρεμεί τα παιδιά. Έτσι μετά από έρευνες, το FDA κατέληξε το 1986 στο ότι δεν υπάρχουν επαρκείς αποδείξεις ότι η κατανάλωση ζάχαρης προκαλεί αλλαγές στη συμπεριφορά φυσιολογικών παιδιών ή ενήλικων.

Συνεχείς έρευνες έχουν αποτύχει να δείξουν κάποια σχέση ανάμεσα στην κατανάλωση ασπαρτάμης ή σακχαρίνης και την υπερκινητικότητα, κάτι που έχει οδηγήσει τους επιστήμονες στην τακτική να μην τα εξαιρούν από το διαιτολόγιο.

Ο μόνος κίνδυνος που υπάρχει μεταξύ τρόφιμα-απόδοση-ικανότητα μάθησης είναι ότι οι δάσκαλοι και οι γονείς συχνά παραβλέπουν τους λόγους που τα παιδιά μαθαίνουν να συμπεριφέρονται άσχημα, όπως οι λανθασμένες τεχνικές διδασκαλίας, γονείς και δάσκαλοι χωρίς ισχυρά κίνητρα και μη σταθερές τεχνικές διαχείρισης της συμπεριφοράς των παιδιών. Βλέπετε είναι ευκολότερο τις περισσότερες φορές να κατηγορήσουμε τα παιδιά για το πρόβλημα και να αλλάξουμε τη διατροφή τους, παρά να εξετάσουμε και να τροποποιήσουμε τις διδασκαλικές και εισηγητικές μεθόδους που εφαρμόζονται μέσα και έξω από το σχολείο.

Η υπερκινητικότητα είναι μία διαταραχή συμπεριφοράς η οποία εμφανίζεται στο 2-5% των νεαρών παιδιών σχολικής ηλικίας και τα επηρεάζει σε ποικίλο βαθμό. Κάνει την εμφάνισή της πριν την ηλικία των 7 χρόνων, έχει διάρκεια ίση ή μεγαλύτερη των 6 μηνών και χαρακτηρίζεται από την εξακριβωμένη απουσία πνευματικής ασθένειας ή πνευματικής καθυστέρησης. Συμπτώματά της:

· νευρικότητα,

· επιθετικότητα,

· αυθόρμητη συμπεριφορά,

· μειωμένη ικανότητα συγκέντρωσης,

· αυξημένη κινητική δραστηριότητα.

Η μη έγκυρη θεραπεία της μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα όσον αφορά στην κοινωνική ένταξη και ανάπτυξη του παιδιού καθώς και την ικανότητά του για μάθηση. Παρόλα αυτά, δεν υπάρχει κάποια γνωστή θεραπεία. Η θεραπεία συνήθως περιλαμβάνει πολλαπλές προσεγγίσεις, συχνά είναι συνδυασμός ιατρικής και ψυχολογικής επέμβασης καθώς και τροποποίησης του περιβάλλοντος του παιδιού.

Η διάγνωσή της υπερκινητικότητας γίνοντας κάνοντας δοκιμή με διεγερτικά φάρμακα. Τα διεγερτικά, κάτω από φυσιολογικές συνθήκες, ανεβάζουν τη δραστηριότητα των ανθρώπων αλλά έχουν ένα «παράδοξο» αποτέλεσμα με την υπερκινητικότητα: τη θεραπεύουν. Πως; πιθανότατα διεγείροντας κέντρα ελέγχου στον εγκέφαλο. Εάν λοιπόν ένα παιδί αντιδρά σε αυτά τα διεγερτικά φάρμακα με το να ηρεμεί, αυτό δείχνει ότι τα φάρμακα μπορεί να διορθώσουν τη βιοχημική ανισορροπία που συμβαίνει στο νευρικό σύστημα και μπορούν να χρησιμοποιηθούν προκειμένου να ελεγχθεί η συμπεριφορά του.

Στα παιδιά που ανταποκρίνονται, με τη παροχή τέτοιων φαρμάκων θα πρέπει να θεωρείται η θεραπεία αυτή ως πρώτης επιλογής.

Πολλοί γονείς όμως είναι αρνητικοί σ’ αυτήν την φαρμακευτική αγωγή και δεν καταφέρνουν να εκτιμήσουν τη χρησιμότητα της φαρμακευτικής θεραπείας. Πολλοί μάλιστα πιστεύουν ότι επεμβαίνοντας και τροποποιώντας τη δίαιτα μπορούν να βοηθήσουν. Η διαιτητική τροποποίηση πολλές φορές χρησιμοποιείται για τη θεραπεία της υπερκινητικότητας και μάλιστα έχει λάβει και αρκετή δημοσιότητα. Όμως οι επιστημονικές αποδείξεις δεν είναι αρκετές για να υποστηρίξουν μία σχέση μεταξύ δίαιτας και υπερκινητικότητας.

Με την συνεργασία της Καρολίνας-Ευαγγελίας Καπόγλου,Κλινική Διαιτολόγος – Διατροφολόγος, ΒSc
Επιστημονική Διευθύντρια ΑΠΙΣΧΝΑΝΣΙΣ – ΛΟΓΩ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ, Ιωάννινα-Ιδρυτικό Μέλος Ελληνικής Διατροφολογικής Εταιρείας. www.logodiatrofis.gr.

Η ανθρώπινη επιθετικότητα είναι η εχθρική, βλαπτική ή καταστρεπτική συµπεριφορά, που συχνά προκαλείται από µαταίωση, µπορεί να είναι ατοµική ή συλλογική και η οποία σχετίζεται με τη διατροφή.

Τα αίτια της ανθρώπινης επιθετικότητας είναι πολυπαραγοντικά, περιλαµβάνοντας κοινωνικοοικονοµικούς, πολιτισµικούς, ιατρικούς και ψυχολογικούς παράγοντες, ενώ ορισµένες µορφές παθολογικής επιθετικότητας, όπως η παρορµητική επιθετικότητα, παραπέµπει στην υποκείµενη νευροβιολογία, την οποία µάλιστα πολύ πρόσφατα οι επιστήμονες έχουν αρχίσει να κατανοούν.

Εδώ φαίνεται να υπάρχει κάποια σχέση με τη διατροφή, αφού έχει αποδειχθεί με έρευνες, ότι τα επεξεργασμένα τρόφιμα προκαλούν υπερλειτουργία του νευρικού συστήματος των ενήλικων και των παιδιών. Οι ειδικοί προτείνουν να παρατηρήσουμε πιο προσεκτικά τα φαγητά που τρώνε τα παιδιά μας.

Μικροί και μεγάλοι λατρεύουμε τις τροφές πλούσιες σε ζάχαρη, επεξεργασμένους υδατάνθρακες όπως λευκό ρύζι και αλεύρι. Οι τροφές αυτές, μπορούν να προκαλέσουν πτώση των επιπέδων γλυκόζης στο αίμα, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει τη διάθεσή τους. Οι συγκεκριμένες τροφές μπορούν επίσης να αυξήσουν τις στρεσογόνες ορμόνες (αδρεναλίνη και κορτιζόλη) οι οποίες ευθύνονται για την ενεργητικότητα αλλά και την επιθετικότητα. Τα αυξημένα τους επίπεδα μπορούν να κάνουν το παιδί να είναι ανήσυχο, επιθετικό και ευέξαπτο. Από όλα τα όργανα του σώματος, ο εγκέφαλος είναι το πιο ευαίσθητο στο να επηρεαστεί από τις διατροφικές συνήθειες και να δώσει λάθος εντολές για το τι χρειάζεται το σώμα του παιδιού. Το παιδικό μυαλό χρειάζεται πολύ ενέργεια για να αφομοιώσει όλες τις πληροφορίες γύρω του και αυτό δημιουργεί την απαίτηση για υψηλά επίπεδα ζαχάρων στο αίμα.

Το μυαλό όμως για να λειτουργήσει χρειάζεται επιπλέον
• αμινοξέα,
• βιταμίνες,
• μεταλλικά άλατα και
• λιπαρά οξέα.
Τα πρόσθετα και τα χρώματα των επεξεργασμένων τροφών κάνουν το νευρικό σύστημα των παιδιών να υπερλειτουργεί. Αυτό επιβαρύνει την υπερδιέγερση που η ζάχαρη προκαλεί. Αντίθετα τροφές πλούσιες σε ασβέστιο και μαγνήσιο, όπως τα λαχανικά και οι ξηροί καρποί, μπορούν να δράσουν σαν φυσικά «ηρεμιστικά».

Οι σοκολάτες, τα γλυκά, οι καραμέλες και τα τσιπς είναι από τα αγαπημένα τρόφιμα των παιδιών. Θα μπορούσατε όμως να τα αντικαταστήσετε με:
– Φρεσκοκομμένα μπαστουνάκια λαχανικών όπως καρότα, σέλερι, χρωματιστές πιπεριές, φουντίτσες από μπρόκολα και κουνουπίδια). Μπορείτε να τα συνοδέψτε με κάποιο υγιεινό dip όπως χούμους, σάλτσα τυριού, ντρέσινγκ light.
– Γιαούρτι ανανεμειγμένο με πολτό φρέσκων φρούτων ή κομπόστα.
– Φρουτοσαλάτες σερβιρισμένες σε χαρούμενα μπολ.
– Τυριά με χαμηλά λιπαρά. Τέτοιες λύσεις είναι το cottage cheese απλωμένο πάνω σε άγλυκα μπισκότα ή φέτες μαύρου ψωμιού αλλά και μπαστουνάκια από κίτρινα τυριά.
– Κράκερς ολικής άλεσης αλειμμένα με μέλι ή ταχίνι.
– Υγιεινά δημητριακά μόνα τους (σαν τσιπς) ή μαζί με γάλα. Όταν αγοράζετε δημητριακά διαβάστε στην συσκευασία τους και επιλέξτε εκείνα που περιέχουν τουλάχιστον 3 γραμμάρια φυτικές ίνες ανά μερίδα και τις λέξεις «ολικής άλεσης» στο όνομά τους, κατά προτίμηση χωρίς προσθήκη ζάχαρης.
– Ξηρούς καρπούς όπως αμύγδαλα, φιστίκια κάσιους και ψημένους ηλιόσπορους ή πασατέμπο.
– Οι σπιτικές γρανίτες και σορμπέ φρούτων και το παγωτό βανίλια σερβιρισμένο με φράουλες είναι μερικές δροσιστικές επιλογές που λατρεύουν τα παιδιά.
– Τα σπιτικά κουλουράκια είναι καλύτερα από τα έτοιμα μπισκότα και κρουασάν του εμπορίου.

Και μια χρήσιμη συμβουλή!! Πολλά παιδιά πετάγονται αρκετές νύχτες έχοντας δει κάποιο κακό όνειρο ή έναν εφιάλτη. Θα μπορούσατε να μειώσετε τους βασανιστικούς εφιάλτες, αφαιρώντας από την διατροφή του ορισμένες τροφές, ειδικά λίγες ώρες πριν τον βραδινό ύπνο, όπως:
• Αναψυκτικά που περιέχουν καφεΐνη,
• γλυκίσματα,
• φρούτα με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη και
• παγωτό
Τα παραπάνω θα πρέπει να αποφεύγονται τις ώρες που προηγούνται του βραδινού ύπνου. Όμως ένα βραδινό γεύμα που περιλαμβάνει
• γάλα,
• προϊόντα σόγιας,
• φιστίκια ή φιστικοβούτυρο και
• τυριά

Με την συνεργασία της Καρολίνας –Ευαγγελίας Καπόγλου,
Κλινική Διαιτολόγος – Διατροφολόγος, ΒSc
Επιστημονική Διευθύντρια ΑΠΙΣΧΝΑΝΣΙΣ – ΛΟΓΩ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ, Ιωάννινα
Ιδρυτικό Μέλος Ελληνικής Διατροφολογικής Εταιρείας
 www.logodiatrofis.gr.