Εξάψεις, νυχτερινές εφιδρώσεις, απώλεια τακτικής εμμήνου ρύσης και προβλήματα ύπνου. Αυτά τα γνωστά συμπτώματα της εμμηνόπαυσης που εμφανίζονται στις περισσότερες γυναίκες γύρω στην ηλικία των 50.

Όμως, αν προκύψουν πριν από την ηλικία των 40, κάτι που συμβαίνει σε 1 στις 100 γυναίκες, τότε είναι ένα σημάδι ότι κάτι δεν πάει καλά. Τα πρώιμα συμπτώματα εμμηνόπαυσης θα μπορούσαν να είναι ένα σημάδι μιας ελάχιστα κατανοητής κατάστασης που ονομάζεται Πρωτογενής Ωοθηκική Ανεπάρκεια, ΠΩΑ, (Primary Ovarian Insufficiency, POI).

Όπως αναφέρει ο Μαιευτήρας- Χειρουργός Γυναικολόγος, ειδικός στην Λαπαροσκοπική και Ρομποτική Χειρουργική και Ιατρός της Μονάδας Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής του Μαιευτηρίου ΙΑΣΩ, Παναγιώτης Ψαθάς:

“Οι περισσότερες γυναίκες με Πρωτογενή Ωοθηκική Ανεπάρκεια, είναι υπογόνιμες. Βρίσκονται επίσης σε κίνδυνο για κατάγματα των οστών και καρδιακή νόσο. Οι περισσότερες μάλιστα δεν γνωρίζουν ότι έχουν Πρωτογενή Ωοθηκική Ανεπάρκεια. Συνήθως δεν συνηδειτοποιούν το πρόβλημα, λόγω της μικρής τους ηλικίας κι έτσι δεν θεωρούν τις εξάψεις ως ένα γεγονός που πρέπει να αναφέρουν στο γιατρό τους. Άλλες γυναίκες μάλιστα θεωρούν την περίοδο ως ένα πρόβλημα, οπότε δεν δίνουν και μεγάλη σημασία στην τακτικότητα του κύκλου τους, δεν το παίρνουν στα σοβαρά. Αυτό όμως είναι λάθος γιατί οι ακανόνιστοι κύκλοι ή η απουσία περιόδου μπορεί να είναι ένα σημάδι Πρωτογενούς Ωοθηκικής Ανεπάρκειας”.

Τι συμβαίνει στο σώμα;

Όταν οι νέες γυναίκες έχουν Πρωτογενή Ωοθηκική Ανεπάρκεια, οι ωοθήκες τους, δεν λειτουργούν κανονικά. Σταματούν την τακτική απελευθέρωση ωαρίων και μειώνεται η παραγωγή οιστρογόνων κι άλλων ορμονών της αναπαραγωγής.
Ακριβώς τα ίδια, συμβαίνουν, όταν οι γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας περνούν στην εμμηνόπαυση, γι΄αυτό και τα συμπτώματα είναι παρόμοια με αυτά της Πρωτογενούς Ωοθηκικής Ανεπάρκειας.
Και στις δύο περιπτώσεις τα συμπτώματα μπορούν να ανακουφιστούν με θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης.
«Είναι σημαντικό όμως να έχουμε τη σωστή διάγνωση και την έγκαιρη θεραπεία ώστε οι γυναίκες αυτές να προστατέψουν την υγεία των οστών τους, την υγεία της καρδιάς τους αλλά και με τις κατάλληλες θεραπείες να μπορέσουν να γίνουν μητέρες αν το επιθυμούν» τονίζει ο κος Ψαθάς.

Η Πρωτογενής Ωοθηκική Ανεπάρκεια, στο παρελθόν ήταν γνωστή και ως Πρόωρη Εμμηνόπαυση.

“Αυτός ο όρος όμως δεν είναι απόλυτα ακριβής καθώς οι ωοθήκες αυτών των γυναικών ενεργοποιούνται κι απενεργοποιούνται απρόβλεπτα, κάτι που δεν συμβαίνει στην εμμηνόπαυση. Έτσι προτιμούμε πλέον τον όρο Πρωτογενής Ωοθηκική Ανεπάρκεια” τονίζει ο κος Ψαθάς.

Πρόσφατη έρευνα μάλιστα έδειξε ότι οι περισσότερες νέες γυναίκες αλλά και έφηβες με Πρωτογενή Ωοθηκική Ανεπάρκεια, έχουν ανώριμα ωάρια στις ωοθήκες τους. Το εύρημα αυτό εγείρει την πιθανότητα, ότι θα μπορούσαν να αναπτυχθούν μελλοντικές θεραπείες για την αποκατάσταση της γονιμότητας σε ορισμένες υπογόνιμες γυναίκες.Ακόμη και χωρίς θεραπεία πάντως, 1 στις 10 γυναίκες με Πρωτογενή Ωοθηκική Ανεπάρκεια, μπορεί απροσδόκητα να μείνει έγκυος αφού διαγνωστεί.

Πολλές πτυχές της κατάστασης παραμένουν μυστηριώδεις, συμπεριλαμβανομένης και της αιτίας της. Μόνο το 10% των περιπτώσεων μπορεί να αποδοθεί είτε σε μια γενετική πάθηση ή σε αυτοανοσία, μία διαταραχή στην οποία το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται στους δικούς του ιστούς.
Όπως συμβουλεύει ο κος Ψαθάς: “Η τακτική περίοδος είναι ένα σημάδι ότι οι ωοθήκες λειτουργούν σωστά. Αν αυτό δεν συμβαίνει τότε είναι σημαντικό για τις έφηβες και τις νεαρές γυναίκες να μιλήσουν με το γιατρό τους και να μάθουν το γιατί”.

Ο καρκίνος του προστάτη αποτελεί τον πιο συχνό καρκίνο στους άντρες και τη δεύτερη πιο συχνή  αιτία θανάτου. 

Ένας στους έξι άντρες θα αναπτύξει καρκίνο του προστάτη, ενώ εκείνοι που ο πατέρας ή αδελφός τους (πρώτου βαθμού συγγένεια) έχει προσβληθεί από τον καρκίνο έχουν διπλάσιες πιθανότητες. “Η γνώση είναι το πρώτο μεγάλο βήμα για να νικήσουμε τον καρκίνο του προστάτη” δηλώνει ο Πρόεδρος του ΙΜΟΠ και καθηγητής Ουρολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Δ. Χατζηχρήστου.

Η σωστή αξιολόγηση του PSA

H έγκαιρη διάγνωση είναι απλή και εφικτή, αρκεί κάθε άντρας 50 ετών να έχει ευαισθητοποιηθεί και να ενημερωθεί σχετικά.
Για πολλά χρόνια η αξιολόγηση του ειδικού προστατικού Αντιγόνου ήταν λάθος, αφού τιμές PSA πάνω από 4 ήταν ένδειξη καρκίνου. Γιατί το PSA απλά ΔΕΝ έχει φυσιολογικές τιμές. Κατ’ αρχάς, αυξάνεται σε όλες τις παθήσεις του προστάτη, συνεπώς και στην προστατίτιδα και στην καλοήθη υπερτροφία του προστάτη. Μάλιστα, η ετήσια αύξηση μετά την ηλικία των 50 ετών μπορεί να είναι 0,25, επειδή μεγαλώνει ο προστατικός αδένας. Ένα άλλο θέμα είναι ότι το PSA μπορεί να αυξηθεί πολύ σε μικρό χρονικό διάστημα (λ.χ. από 3 σε 7 μέσα σε λίγες μέρες) εξαιτίας φλεγμονής του προστάτη, δηλαδή προστατίτιδας. Στην οξεία προστατίτιδα, μπορεί να φθάσει και σε τιμές 50 ή και πάνω από 100. Στον καρκίνο, όμως, η αύξηση του PSA είναι μικρή και σταθερή – μπορεί, λ.χ. από 3 να γίνει 4 σε διάστημα τριών μηνών και στο εξάμηνο να έχει φτάσει στο 6 έως 8.

Επειδή λοιπόν το PSA έχει διάφορα μοντέλα αυξομειώσεως, οι ειδικοί μιλούν πλέον για τιμές αναφοράς. Ένα PSA που μέσα σε έναχρόνο αυξάνεται σταδιακά από το 1 στο 3 μας δίνει υπόνοιες καρκίνου, αλλά αν παραμένει κάτω από 10, υποδηλώνει τοπική νόσο χωρίς μεταστάσεις. Αν, όμως, δούμε σε κάποιον ασθενή τιμές αυξανόμενες στο PSA – και συνήθως πάνω από 20 – τότε το πιθανότερο είναι να υπάρχουν μεταστάσεις στα οστά.
Τέλος, μόνο το PSA δεν αρκεί για να ελεγχθεί η υγεία του προστάτη. Πρέπει πάντοτε η μέτρησή του να συνοδεύεται από δακτυλική εξέταση του προστάτη από ουρολόγο.

Οι θεραπείες

Στη θεραπεία του καρκίνου του προστάτη έχουν γίνει μεγάλα βήματα προόδου, αφού τόσο η χειρουργική αντιμετώπιση έχει εξελιχθεί, όσο και η αντιμετώπιση του προχωρημένου μεταστατικού καρκίνου έχει αλλάξει ριζικά μορφή με τα νέα φάρμακα που αντικαθιστούν την χημειοθεραπεία και αντιμετωπίζουν την σημαντικότερη μεταστατική εστία της νόσου, τις μεταστάσεις στα οστά.

Η επιθετικότητα του καρκίνου εξαρτάται από την εντόπισή του (σε ένα σημείο ή πολλά), την έκτασή του και την βαθμολογία κατά Gleason. Το γνωστό και ως Gleason score είναι ένα σύστημα 10 βαθμίδων που δείχνει πόσο έχουν χάσει την δομή τους τα κύτταρα του προστάτη. Όσο πιο επιθετικός είναι ο καρκίνος, τόσο πιο ασχημάτιστα (αδιαφοροποίητα) είναι τα κύτταρα και τόσο μεγαλύτερο το score.

Τιμές στο Gleason score μέχρι 4 υποδηλώνουν καρκίνο σε πρώιμο στάδιο, γεγονός που στις μεγάλες ηλικίες (πάνω από 70 έτη) συνήθως χρειάζεται μόνο παρακολούθηση, διότι ξέρουμε ότι ο καρκίνος του προστάτη σε αυτή την μορφή και ηλικία εξελίσσεται πολύ αργά.

Τιμές στο Gleason score 5 έως 7 σημαίνουν καρκίνο ο οποίος πρέπει να αντιμετωπιστεί με ολική αφαίρεση του προστάτη (ριζική προστατεκτομή) ή ακτινοβολία (εξωτερική ή με εμφύτευση ειδικών ακτινοβολούντων «σπόρων», τη λεγόμενη βραχυθεραπεία), ενώ Gleason score από 8 έως 10 υποδηλώνει έναν ιδιαίτερα επιθετικό καρκίνο, ο οποίος – εάν δεν είναι ήδη μεταστατικός – πιθανότατα θα εξελιχθεί στους επόμενους μήνες.

Η αντιμετώπιση με φάρμακα: μπροστά στη μεγάλη ανατροπή

Η κλασική θεραπεία του προχωρημένου καρκίνου του προστάτη είναι η ορμονοθεραπεία. Βασίζεται στην χορήγηση (με ένεση) μια φορά το μήνα ή το τρίμηνο μιας ορμόνης, η οποία μπλοκάρει την τεστοστερόνη – την ανδρική ορμόνη που είναι απαραίτητη για την εξέλιξη του καρκίνου του προστάτη. Πολλοί ασθενείς θα ζήσουν πολλά χρόνια με την θεραπεία αυτή, η οποία ακόμη και στο μεταστατικό καρκίνο δίνει άριστα αποτελέσματα τα πρώτα περίπου 2-5 χρόνια με πλήρη αναστροφή των μεταστάσεων. Ωστόσο, η ορμονοθεραπεία οδηγεί πολύ γρήγορα σε βαριά οστεοπόρωση και το 20% των ανδρών αυτών θα υποστούν κάποιο κάταγμα. Πρόσφατα κυκλοφόρησε ένα μονοκλωνικό αντίσωμα, η δενοσουμάμπη, με επιλεκτική δράση κατά των μηχανισμών οστικής καταστροφής, που μειώνει τα κατάγματα σπονδύλων. Η ίδια θεραπεία σε μεγαλύτερη δόση χορηγείται και στους ασθενείς με οστικές μεταστάσεις, ώστε να μην υποστούν αυτόματα κατάγματα.

Όταν οι ασθενείς παύουν να ανταποκρίνονται στην ορμονική θεραπεία, το επόμενο θεραπευτικό βήμα ήταν η χημειοθεραπεία.

Η πρώτη γραμμή χημειοθεραπείας είναι το φάρμακο δοσεταξέλη, και η καμπαζιταξέλη.

Πρόσφατα όμως, δύο νέα φάρμακα από το στόμα, ανατρέπουν τα δεδομένα στην θεραπεία του προχωρημένου καρκίνου του προστάτη: η οξική αμπιρατερόνη που χρησιμοποιείται ευρέως πια και στη χώρα μας και πιο πρόσφατα η ενζαλουταμίδη, που σύντομα θα είναι διαθέσιμη στην ελληνική αγορά. “Οι δύο αυτές νέες θεραπείες δίνουν ελπίδες στους ασθενείς για αύξηση της επιβίωσης και δεν αποκλείεται αργότερα να λάβουν έγκριση και για πιο αρχικούς προστατικούς καρκίνους, ώστε να αντικαταστήσουν εν μέρει την κλασική χημειοθεραπεία», εκτιμά ο καθηγητής Ουρολογίας στο ΑΠΘ Δ. Χατζηχρήστου.