Η ιδιοκτησία και η διαχείριση των φαρμακείων από επαγγελματίες φαρμακοποιούς, καθεστώς που ακολουθεί έως σήμερα η Ελλάδα, είναι μία γραμμή που ακολουθούν οι περισσότερες χώρες της Ευρωζώνης όπως η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία, η Ισπανία, η Φιλανδία κα.
Το καθεστώς αυτό επικρατεί μετά από αγώνες των φαρμακοποιών να διατηρήσουν την επαγγελματική τους ανεξαρτησία, που φαίνετε από τις συνεχείς αποφάσεις που έπαιρνε υπέρ των προσφυγών τους, το Ανώτατο Ευρωπαικο Δικαστήριο, το οποίο όπως αποφάνθηκε τα έτη 2006, 2007 και 2009 (c-531/06, c-171/07 & c-172/07, 19-5-2009), όρισε πως η διανομή των φαρμάκων πρέπει να γίνεται από φαρμακοποιούς που απολαμβάνουν πραγματικής επαγγελματικής ανεξαρτησίας.
Η ακεραιότητα και η σοφία αυτών των αποφάσεων, έγκειται στον κίνδυνο που ξεκάθαρα εντόπισε αυτή η ανώτατη αρχή, που σχετίζεται με τους νόμους της ελεύθερης αγοράς, που όλοι τους συγκλίνουν σε έναν και μόνο στόχο και οδηγό, την επίτευξη του κέρδους.
Κατά συνέπεια, όπως περιγράφετε στην απόφαση του Ανώτατου Ευρωπαικού Δικαστηρίου, η εκμετάλλευση Φαρμακείου από μη φαρμακοποιό ενδέχεται να αποτελεί κίνδυνο για τη δημόσια υγεία και ειδικότερα, για την ασφάλεια και την ποιότητα της λιανικής διανομής φαρμάκων.
Το Ευρωπαικό Δικαστήριο έχει αποτανθεί, όχι μία, αλλά τρεις φορές, ότι «τα συμφέροντα των μη φαρμακοποιών για την επίτευξη κέρδους, δεν μετριάζεται κατά τρόπο ανάλογο προς το συμφέρον των ανεξάρτητων φαρμακοποιών, ενώ η εξάρτηση των φαρμακοποιών, ως μισθωτών, από τον έχοντα την εκμετάλλευση του Φαρμακείου, θα περιόριζε τη δυνατότητά τους να αντιταχθούν στις οδηγίες του έχοντος την εκμετάλλευση», με ότι μπορεί να σημαίνει αυτό, που στην ουσία είναι προφανές, (όχι στο φάρμακο που θα ρυθμίσει καλύτερα την νόσο του ασθενή, αλλά το φάρμακο της εταιρίας που πρέπει να προωθηθεί για να αυξηθούν τα κέρδη και ο φαρμακοποιός υπάλληλος και όχι επιστήμονας).
Ως εκ τούτου, συμπεριλαμβανομένων των αποφάσεων και των συμπερασμάτων που προκύπτουν στο τοπίο που αφορά το φάρμακο, το οποίο αν όχι θολό, (χαρακτηρισμός που μπορεί να αποδοθεί δια της διπλωματικής οδού και μόνο), τότε διαφαίνεται, ότι πίσω από την επιμονή της αλλαγής του ιδιοκτησιακού καθεστώτος, κρύβονται συμφέροντα εταιριών και φαρμακοβιομηχάνων που θέλουν να επιβληθούν στην αγορά, χρησιμοποιώντας την πολιτική σκηνή, για να νομιμοποιήσουν τα συμφέροντά που το Ανώτατο Ευρωπαικό Δικαστήριο, έκρινε επικίνδυνα, μέσα από νομοσχέδιο που μπορεί να ψηφιστεί μέσα στην Ελληνική Βουλή.
Σε σχετική έκθεσή του, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (W.H.O. “Impact of Pharmacy Deregulation and Regulation in European Countries”) το Μάρτιο του 2012, ανακοίνωσε τα παρακάτω:
– “Οι χώρες με ρυθμίσεις που αφορούν την κατανομή των φαρμακείων έχουν επιτύχει καλύτερη πρόσβαση (access) του πληθυσμού στο φάρμακο.”
– “Στις χώρες στις οποίες δεν υπήρχε ιδιοκτησιακό καθεστώς η δημιουργία αλυσίδων και η ιδιοκτησία τους από εξωτερικούς παράγοντες επηρέασε την διαθεσιμότητα του φαρμάκου, καθώς η δημιουργία αποθεμάτων φαρμάκων γινόταν με κριτήριο την κερδοφορία, τη μείωση του κόστους ή το αν ελέγχονταν από τον όμιλο (predominantly available) που κατείχε και τα φαρμακεία, με αποτέλεσμα φάρμακα που δεν πληρούσαν αυτά τα κριτήρια, να μην είναι άμεσα διαθέσιμα στους ασθενείς (not held in stock for profit reasons) και η διαθεσιμότητα να περιορίζεται σε όσα είχαν μεγάλη κυκλοφοριακή ταχύτητα.”
Σε όλες τις χώρες αναπτύσσονται υπηρεσίες φαρμακείου και προωθείται η φαρμακευτική φροντίδα. Δεν φάνηκε να υπάρχει υπεροχή χωρών με απελευθερωμένα συστήματα έναντι των ρυθμισμένων. Στη Σουηδία σημειώθηκε μείωση της ικανοποίησης των ασθενών από την ποιότητα των συμβουλών που έπαιρναν από τα φαρμακεία όταν επήλθε η απελευθέρωση.”
– “Στις χώρες με κανόνες στη δραστηριότητα των φαρμακείων παρατηρήθηκε έμφαση στον επιστημονικό χαρακτήρα. Στην Ισπανία 1 στους 3 ασθενείς που πηγαίνουν στο φαρμακείο για να προμηθευτούν ΜυΣυΦα φεύγουν χωρίς να αγοράσουν τίποτα (καθώς ο φαρμακοποιός έκρινε πως δεν τα είχαν ανάγκη).”
– “Δεν υπήρξαν ευρήματα που να τεκμηριώνουν καλύτερη οικονομική αποδοτικότητα ή εξοικονόμηση πόρων από τα φαρμακεία στις χώρες με απελευθερωμένα συστήματα. Δεν υπήρξαν ευρήματα που να συνδέουν την απελευθέρωση με μείωση της φαρμακευτικής δαπάνης.”
– “Δεν αυξάνεται ο ανταγωνισμός μετά την απελευθέρωση καθώς η έλευση των αλυσίδων δημιουργεί μονοπωλιακές καταστάσεις. Σημειώνεται μάλιστα πως η επιδίωξη εισόδου στην αγορά των φαρμακείων γίνεται για να διασφαλιστούν συμφέροντα που αφορούν υποστήριξη άλλων δραστηριοτήτων στο χώρο του φαρμάκου.”
Στο φαρμακευτικό Συμπόσιο που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα, ο Attila Horváth-Sziklai Pharm. D Επαγγελματίας Γραμματέας στο Ουγγρικό Επιμελητήριο Φαρμακοποιών, στην Ουγγαρία, παρουσίασε το «Παράδειγμα της Ουγγαρίας».
Ξεκινώντας με μία ιστορική αναδρομή, κατέγραψε, ότι τα Φαρμακεία στην Ουγγαρία, από το 1950 μέχρι το 1990 ήταν αποκλειστικά κρατικής ιδιοκτησίας και ο αριθμός ανερχόταν στα 1400 φαρμακεία. Η νομική αναγνώριση των ιδιωτικών φαρμακείων έγινε το 1994, όπου ο αριθμός των φαρμακείων έφτασε τα 1800.
Πριν το 2006 ο νόμος του 1994 για τα φαρμακεία, περιελάμβανε,
-Εισαγωγή γεωγραφικών και δημογραφικών κριτηρίων για την ίδρυση νέων φαρμακείων:
-5000 κάτοικοι ανά φαρμακείο
-300 / 250 μ απόσταση από τα σπίτια της περιοχής
– Οι οικονομικές εταιρείες και οι χονδρέμποροι εξαιρούνται από την κυριότητα
-Οι αυτοαπασχολούμενοι επιχειρηματίες, είχαν το δικαίωμα στην απεριόριστη συνεργασία, με ελάχιστο το 25% του μεριδίου ιδιοκτησίας, να ανήκει στον δικαιούχο με απεριόριστη οικονομική ευθύνη.
Στη συνέχεια επιβλήθηκε ότι μέχρι το τέλος του έτους 2006 η συνιδιοκτησία, έπρεπε να φτάνει το 50%, ενώ επιβλήθηκε, η εισαγωγή γεωγραφικών και δημογραφικών κριτηρίων για την ίδρυση νέων φαρμακείων που απαιτούσε, η τοποθεσία του φαρμακείου να βρίσκεται στα 300 μέτρα από τα σπίτια, σε μία περιοχή 10.000 κατοίκων, να διευθύνεται αποκλειστικά από τον φαρμακοποιό, με ελάχιστο το 25% του μεριδίου ιδιοκτησίας και με απεριόριστη οικονομική ευθύνη που ήταν υποχρεωτική.
Από το 2010, η σύσταση και λειτουργία των φαρμακείων, περιελάμβανε,
Έναρξη ισχύος τουλάχιστον 2 ημέρες πριν την 31η Δεκεμβρίου του 2006.
Ελεύθερη συνεργασία με εταιρίες και χονδρεμπόρους.
Ιδιοκτησία της εταιρείας, χωρίς ελάχιστη ιδιοκτησία φαρμακοποιού
Χωρίς δημογραφικές και γεωγραφικές απαιτήσεις που συνδέονται με «έξτρα» υπηρεσίες
Σταδιακή κατάργηση των δημογραφικών και γεωγραφικών απαιτήσεων από το 2011
Ελάχιστες επαγγελματικές απαιτήσεις όσον αφορά τα κριτήρια επιλεξιμότητας και τον αριθμό των φαρμακοποιών
Δυνατότητα δημιουργίας αλυσίδων σε φαρμακεία
Ελεύθερη μεταφορά τους ιδιοκτησιακού δικαώματος.
Επέκταση της αρμοδιότητας των τεχνικών (π.χ. διανομή)
Εισαγωγή γενικών πωλήσεων ορισμένων φαρμάκων OTC.
Το αποτέλεσμα ήταν,
Η απώλεια της ανεξαρτησίας των φαρμακοποιών
Η φαρμακευτική παροχή σε φάρμακα των αγροτικών περιοχών δεν βελτιώθηκε
Η αύξηση της παραγωγικής ικανότητας στις πόλεις οδηγούσε τους ασθενείς μακριά από τα φαρμακεία της υπαίθρου
Μία μικρή φαρμακευτική αγορά δεν μπορεί να διατηρήσει τόσα πολλά φαρμακεία
Αυξήθηκαν τα μη κερδοφόρα φαρμακεία,
Μόνιμα προβλήματα των αποθεμάτων λόγω των προβλημάτων ρευστότητας
Όλο και λιγότερο φαρμακεία κατασκεύαζαν μεμονωμένα σκευασμάτα
Κλείσιμο φαρμακείων λόγο χρεών
Οι ιδιοκτήτες που δεν ήταν αποτελεσματικοί τιμωρούνταν σε περίπτωση παρατυπιών,
Η κάθετη ενοποίηση οδήγησε στην αυξανόμενη επιρροή των χονδρεμπόρων
Κίνδυνος αναποτελεσματικής λειτουργίας του συστήματος παροχής φαρμάκων
Τα αποτελέσματα ήταν αρνητικά και έπρεπε να γίνει άμεση ανάληψη νέων μέτρων, για να αλλάξει αυτή η φθίνουσα πορεία στον φαρμακευτικό τομέα της δημόσιας υγείας.
Το τι έπρεπε να γίνει, ήταν προφανές, η προστασία της δημόσιας υγείας έπρεπε να εξασφαλιστεί,
με την εξάλειψη της ανασφάλειας στην έλλειψη εφοδιασμού
με την επικράτηση των επαγγελματιών φαρμακοποιών
η βιωσιμότητα των φαρμακείων στο ουγγρικό σύστημα υγειονομικής περίθαλψης
Ιδιοκτησία, έως 25% έως το 2014 και μέχρι 51% το 2017
όχι περαιτέρω ανάπτυξη αλυσίδων
οι υπεράκτιες εταιρείες αποκλείστηκαν από την αγορά του φαρμάκου
οι μετοχές και τα μερίσματα έπρεπε να είναι ίσα
Ένα ειδικό πρόγραμμα δανεισμού για την ενίσχυση των φαρμακείων
Στις χώρες με αποκλειστική ιδιοκτησία Φαρμακείων ανά φαρμακοποιούς λειτουργεί το 64% του συνόλου των Φαρμακείων της Ε.Ε. και εκτιμάται άνω του 75% των χωρών της Ευρωζώνης (άνω του 69% και άνω του 80% αντίστοιχα από το 2020).
Σήμερα το σύνολο των Φαρμακείων σε Ε.Ε. & Ευρωζώνη που ανήκουν αποκλειστικά σε φαρμακοποιούς εκτιμάται άνω του 75% & 90% αντίστοιχα.
Ευρωπαϊκή Οδηγία Dir 2006/123/EU, Γενικές Αρχές Εναρμόνισης Κρατών-Μελών Ε.Ε. (Ενσωμάτωση στο Εθνικό Δίκαιο: N.3844/2010 (ΦΕΚ 63/Α’/3.5.2010):
– «Η παρούσα οδηγία λαμβάνει υπόψη άλλους στόχους γενικού συμφέροντος, όπως την προστασία του περιβάλλοντος, τη δημόσια ασφάλεια και τη δημόσια υγεία, καθώς και την ανάγκη συμμόρφωσης με το εργατικό δίκαιο». εδάφιο 7 (L 376/37)
Συμπέρασμα:
– Η Ελλάδα με το παρόν Νομικό Καθεστώς είναι μερικώς εναρμονισμένη με το Ευρωπαϊκό Δίκαιο και την Ανώτατη Ευρωπαϊκή Νομολογία αναφορικά με το ιδιοκτησιακό καθεστώς στην ιδιοκτησία-διαχείριση Φαρμακείων.
– Για να εναρμονιστεί πλήρως η Ελληνική Εθνική Νομοθεσία με το σκεπτικό της Ανώτατης Ευρωπαϊκής Νομολογίας, αποφεύγοντας έτσι δικαστικές εμπλοκές που θα ακύρωναν την εφαρμογή Νόμων, επιβάλλεται η νομοθέτηση επαναφοράς της μονοϊδιοκτησίας και αποκλειστικής διαχείρισης Φαρμακείων από φαρμακοποιό (παράδειγμα Εσθονίας/Ευρωζώνη – Ουγγαρίας/Ε.Ε.).
– Τυχόν περαιτέρω νομοθετική απορρύθμιση του ιδιοκτησιακού καθεστώτος στα Φαρμακεία με πλειοψηφική ιδιοκτησία μη-φαρμακοποιών θα ανακοπεί αυτομάτως δικαστικά σε Ανώτατο Ευρωπαϊκό και Εθνικό Επίπεδο και ο Νόμος εκείνος θα αδρανοποιηθεί εν τη πράξει.
Λόγω του ιδιαίτερου χαρακτήρα του αντικειμένου, στον τομέα των Φαρμακείων οι απορρυθμίσεις:
– Δεν έχουν προσφέρει τα προσδοκόμενα αποτελέσματα διαψεύδοντας τις αρχικές θετικές προσδοκίες,
– Αντιθέτως σε κάποιες ζωτικές παραμέτρους (προσβασιμότητα, διασπορά, ποιότητα υπηρεσιών, κοινά ωφέλιμη υπεραξία επενδύσεων) έχουν αποφέρει κατά περίπτωση αρνητικές συνέπειες,
– Εξ΄ αυτού το Ευρωπαϊκό Δίκαιο έχει εξαιρέσει τον χώρο των Φαρμακείων από τη γενικότερη τάση απελευθέρωσης των υπηρεσιών,
– Η Ανώτατη Ευρωπαϊκή Νομολογία έχει λάβει σαφή θέση εναντίον της απελευθέρωσης των Φαρμακείων χωρίς πρότερη πρόνοια ρυθμίσεων και περιορισμών που προστατεύουν το Δημόσιο Συμφέρον.
– Η πανευρωπαϊκή τάση συνολικά (βλ. ιδιοκτησιακό καθεστώς, γεωγραφικές ρυθμίσεις με πρόνοια στις μη-προνομιούχες περιοχές, χρήση ΜΥΣΥΦΑ, πρόνοια για Δια-Βίου εκπαίδευση φαρμακοποιών) είναι προς την κατεύθυνση επαναφοράς ρυθμίσεων και περιορισμών στη λειτουργία των Φαρμακείων και όχι το αντίθετο.
Αναλογικά τα περισσότερα Φαρμακεία σε όλη την Ευρωπαϊκή Ήπειρο (9.800 σημεία ή 1 Φ-κείο ανά 1122 κατοίκους, με δεύτερο το Βέλγιο με 1 Φ-κείο ανά 2040 κατοίκους).
Δεν απαιτούνται πολιτικές παρεμβάσεις αύξησης αριθμού Φαρμακείων.
Προς το παρόν ομοιόμορφα διεσπαρμένα σε όλη την Επικράτεια χάρη στην ύπαρξη μερικών γεωγραφικών νομοθετικών ρυθμίσεων (πληθυσμιακά κριτήρια βάσει Απόφ. ΣτΕ 228-229-231/20-1-2014 & Απόφ. ΔΕΚ c-570-571/07/1-6-2010).
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Απαιτείται νομοθετική επαναφορά ολικών γεωγραφικών ρυθμίσεων στις αδειοδοτήσεις Φαρμακείων (αποστάσεις) προς αποφυγή συγκέντρωσης Φαρμακείων σε λίγες περιοχές εντός οικιστικών ιστών.
Κόστος λειτουργίας Φαρμακείων στην Ελλάδα 21.88% χαμηλότερο του πανευρωπαϊκού μέσου όρου (μεικτό ποσοστό κέρδους ελληνικών Φαρμακείων 21,88% χαμηλότερο του ευρωπαϊκού μέσου όρου στο φάρμακο).
Απαιτούνται πολιτικές αύξησης κερδοφορίας των ελληνικών Φαρμακείων για σύγκλιση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, εντός των κλειστών προϋπολογισμών ΕΟΠΥΥ και εφόσον στην Ελλάδα τα Φαρμακεία απασχολούν άνω του 60% του συνολικού ανθρώπινου δυναμικού στο φάρμακο (σχεδόν 25.000 εργαζόμενοι σε σύνολο περίπου 40.000).
