Τα ευρωπαϊκά συστήματα υγείας βρίσκονται αντιμέτωπα με μια νέα πραγματικότητα, την οποία ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) περιγράφει ως «permacrisis» ή αλλιώς «μόνιμη κρίση». Πρόκειται για μια κατάσταση στην Ευρώπη όπου πολλαπλές κρίσεις – από πανδημίες και πολέμους μέχρι την κλιματική αλλαγή και τις χρόνιες ασθένειες – αλληλεπιδρούν και ασκούν συνεχή πίεση στις υπηρεσίες υγείας. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι τα νοσοκομεία και οι δομές περίθαλψης της Ευρώπης καλούνται να λειτουργήσουν σε ένα περιβάλλον διαρκούς αβεβαιότητας, με αυξανόμενες ανάγκες και περιορισμένους πόρους.
Τι σημαίνει η έννοια της «μόνιμης κρίσης»
Ο όρος «permacrisis» χρησιμοποιείται για να περιγράψει μια παρατεταμένη περίοδο αστάθειας, κατά την οποία οι κρίσεις δεν εμφανίζονται μεμονωμένα αλλά διαδέχονται ή επικαλύπτουν η μία την άλλη. Η πανδημία COVID-19, ο πόλεμος στην Ουκρανία, τα ακραία καιρικά φαινόμενα, οι φυσικές καταστροφές και οι ενεργειακές προκλήσεις αποτελούν μόνο μερικά παραδείγματα των πιέσεων που έχουν δεχθεί οι ευρωπαϊκές κοινωνίες τα τελευταία χρόνια. Σύμφωνα με τον ΠΟΥ Ευρώπης, οι κρίσεις αυτές δεν έχουν μόνο άμεσες επιπτώσεις στην υγεία των πολιτών, αλλά επηρεάζουν και τη δυνατότητα των συστημάτων υγείας να προσφέρουν ποιοτικές υπηρεσίες σε βάθος χρόνου.
Οι βασικές προκλήσεις για τα συστήματα υγείας
Οι ειδικοί εντοπίζουν μια σειρά από παράγοντες που απειλούν τη βιωσιμότητα των υπηρεσιών υγείας στην Ευρώπη:
- Έλλειψη ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού.
- Αυξημένη ζήτηση υπηρεσιών λόγω γήρανσης του πληθυσμού.
- Ψυχική εξουθένωση των επαγγελματιών υγείας.
- Μεγάλες λίστες αναμονής για εξετάσεις και επεμβάσεις.
- Επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και των ακραίων καιρικών φαινομένων.
- Αυξανόμενο βάρος χρόνιων νοσημάτων όπως καρδιαγγειακές παθήσεις, καρκίνος και διαβήτης.
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο σύνθετη λόγω της ταυτόχρονης ανάγκης αντιμετώπισης επειγόντων περιστατικών και διατήρησης της καθημερινής λειτουργίας των νοσοκομείων.
Η έλλειψη προσωπικού ως «ωρολογιακή βόμβα»
Ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα που καταγράφονται είναι η έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού. Ο ΠΟΥ προειδοποιεί ότι η Ευρώπη ενδέχεται να αντιμετωπίσει έλλειμμα σχεδόν ενός εκατομμυρίου επαγγελματιών υγείας έως το 2030. Οι νοσηλευτές, που αποτελούν περισσότερο από το ήμισυ του υγειονομικού προσωπικού, εργάζονται συχνά σε συνθήκες αυξημένης πίεσης, γεγονός που ενισχύει την επαγγελματική εξουθένωση και οδηγεί πολλούς στην αποχώρηση από το επάγγελμα. Παράλληλα, αρκετές χώρες δυσκολεύονται να προσελκύσουν νέους επαγγελματίες υγείας, ενώ η μετανάστευση προσωπικού προς χώρες με καλύτερες αμοιβές επιδεινώνει το πρόβλημα.
Οι χρόνιες ασθένειες αυξάνουν το βάρος
Παρότι η COVID-19 κυριάρχησε στην παγκόσμια επικαιρότητα, ο ΠΟΥ τονίζει ότι οι χρόνιες μη μεταδοτικές ασθένειες παραμένουν η μεγαλύτερη απειλή για τη δημόσια υγεία. Καρδιαγγειακά νοσήματα, καρκίνος, παχυσαρκία, κάπνισμα και υπέρταση ευθύνονται για εκατομμύρια θανάτους κάθε χρόνο και επιβαρύνουν σημαντικά τα συστήματα περίθαλψης. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η αύξηση της παιδικής παχυσαρκίας, καθώς και η συνεχιζόμενη επιβάρυνση από παράγοντες όπως η ατμοσφαιρική ρύπανση και η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ.
Η ψυχική υγεία στο επίκεντρο
Η διαδοχή κρίσεων έχει αφήσει έντονο αποτύπωμα και στην ψυχική υγεία των Ευρωπαίων πολιτών. Ο ΠΟΥ εκτιμά ότι περίπου ένας στους επτά ανθρώπους στην Ευρώπη ζει με κάποια ψυχική διαταραχή, ενώ η πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας γίνεται ολοένα και δυσκολότερη λόγω έλλειψης εξειδικευμένου προσωπικού. Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι απαιτούνται νέες επενδύσεις σε κοινοτικές υπηρεσίες ψυχικής υγείας και καλύτερη στήριξη των επαγγελματιών που εργάζονται στον τομέα αυτό.
Πώς μπορεί να ενισχυθεί η ανθεκτικότητα των συστημάτων
Για να αντιμετωπιστεί η «μόνιμη κρίση», ο ΠΟΥ προτείνει μια διπλή στρατηγική:
- Προετοιμασία για μελλοντικές υγειονομικές και περιβαλλοντικές κρίσεις.
- Ενίσχυση της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας.
- Επενδύσεις σε προσωπικό και εκπαίδευση.
- Βελτίωση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας.
- Καλύτερος συντονισμός μεταξύ νοσοκομείων και κοινοτικών δομών.
- Αξιοποίηση ψηφιακών τεχνολογιών για αποτελεσματικότερη παροχή υπηρεσιών.
Η ευρωπαϊκή υγειονομική κοινότητα συμφωνεί ότι η ανθεκτικότητα των συστημάτων υγείας δεν αποτελεί πλέον επιλογή αλλά αναγκαιότητα. Η «permacrisis» φαίνεται πως δεν είναι ένα προσωρινό φαινόμενο, αλλά η νέα πραγματικότητα στην οποία καλούνται να προσαρμοστούν οι κυβερνήσεις, οι επαγγελματίες υγείας και οι κοινωνίες της Ευρώπης.
