Όλοι έχουμε στιγμές που νιώθουμε ότι «δεν κάνουμε τίποτα σωστά». Συνήθως αυτές οι στιγμές είναι παροδικές και περνούν. Για κάποιους όμως, ο φόβος της ατέλειας γίνεται μόνιμος, έντονος και βασανιστικός. Η ψυχολόγος Aimee Daramus, PsyD, εξηγεί πως η ατελοφοβία είναι μια μορφή αγχώδους διαταραχής, όπου το άτομο ζει με τον υπερβολικό φόβο του λάθους ή της ατέλειας.
Πώς να αναγνωρίσετε την ατελοφοβία
Τα άτομα που πάσχουν από αυτή τη φοβία εμφανίζουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά:
-
Απαιτούν το αδύνατο από τον εαυτό τους: Θέτουν εξωπραγματικούς στόχους και τίποτα λιγότερο δεν είναι αποδεκτό.
-
Αυτοκριτική χωρίς όρια: Ακόμη και μικρά λάθη γίνονται αφορμή για σκληρή αυτοκατηγορία.
-
Δυσκολία στην αποδοχή κριτικής: Ακόμη και η πιο καλοπροαίρετη παρατήρηση βιώνεται σαν προσωπική επίθεση.
-
Έντονο άγχος: Ο φόβος του λάθους συνοδεύεται από σωματικά συμπτώματα, όπως ταχυκαρδία, εφίδρωση, τρέμουλο, δύσπνοια.
-
Αποφυγή καταστάσεων: Μπορεί να αποφεύγουν εργασίες, σχέσεις ή κοινωνικές περιστάσεις όπου φοβούνται ότι θα φανούν ανεπαρκείς.
-
Εμμονή με τα λάθη του παρελθόντος: Αναπαράγουν ξανά και ξανά παλιά γεγονότα, βυθιζόμενοι σε ενοχές και ντροπή.
Η πίεση που δημιουργεί η ατελοφοβία συχνά οδηγεί σε χαμηλή αυτοεκτίμηση, κατάθλιψη, διατροφικές διαταραχές, ακόμα και σε αυτοκαταστροφικές σκέψεις.
Γιατί εμφανίζεται η ατελοφοβία;
Οι αιτίες είναι ποικίλες και συχνά συνδυάζονται:
-
Τραυματικές εμπειρίες: Ένα λάθος που προκάλεσε σοβαρές συνέπειες στο παρελθόν μπορεί να χαραχθεί σαν φόβος.
-
Ανατροφή: Παιδιά που μεγάλωσαν με αυστηρούς ή τελειομανείς γονείς συχνά μαθαίνουν πως η αγάπη εξαρτάται από την «τέλεια επίδοση».
-
Γενετικοί παράγοντες: Οι φοβίες έχουν και κληρονομικό υπόβαθρο.
-
Τοξικά περιβάλλοντα: Ένα απαιτητικό εργασιακό πλαίσιο ή μια επικριτική σχέση μπορεί να πυροδοτήσουν το πρόβλημα.
Είναι η ατελοφοβία ψυχική διαταραχή;
Ναι. Η ατελοφοβία ανήκει στις ειδικές φοβίες, μια κατηγορία αγχωδών διαταραχών. Δεν πρόκειται απλά για τελειομανία· είναι μια υπερβολική, παράλογη και παραλυτική μορφή φόβου.
Σχέση με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (OCD)
Η ατελοφοβία συχνά συναντάται σε άτομα με OCD ή OCPD (ιδεοψυχαναγκαστική προσωπικότητα), όπου η ανάγκη για τελειότητα και έλεγχο κυριαρχεί. Η διαφορά είναι ότι στην ατελοφοβία ο βασικός κινητήριος παράγοντας είναι ο φόβος της αποτυχίας, όχι η επιδίωξη της αριστείας.
Διάγνωση
Η διάγνωση γίνεται από ειδικό ψυχικής υγείας και περιλαμβάνει:
-
Ιατρικό και οικογενειακό ιστορικό.
-
Κλινική συνέντευξη για τα συμπτώματα και τις επιπτώσεις τους.
-
Αποκλεισμό άλλων πιθανών διαταραχών μέσω εξετάσεων.
Αντιμετώπιση και θεραπεία
Η καλή είδηση είναι ότι η ατελοφοβία μπορεί να αντιμετωπιστεί.
-
Γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία (CBT): Μαθαίνει το άτομο να αντικαθιστά δυσλειτουργικές σκέψεις με πιο ρεαλιστικές και υποστηρικτικές.
-
Θεραπεία έκθεσης: Σταδιακή «εξοικείωση» με τα λάθη, ξεκινώντας από μικρά και ακίνδυνα.
-
Mindfulness & χαλάρωση: Τεχνικές ενσυνειδητότητας βοηθούν στη μείωση του άγχους και στην αποδοχή της ατέλειας.
-
Φαρμακευτική αγωγή: Σε σοβαρές περιπτώσεις, μπορεί να δοθούν αντικαταθλιπτικά ή αγχολυτικά.
Στρατηγικές αυτοβοήθειας
Αν αναγνωρίζετε τον εαυτό σας σε αυτήν την περιγραφή, μικρά βήματα μπορούν να βοηθήσουν:
-
Επιτρέψτε τα λάθη: Ξεκινήστε με μικρές «ελεγχόμενες» ατέλειες, όπως ένα ορθογραφικό σε μήνυμα.
-
Καλλιεργήστε την αυτοσυμπόνια: Θυμίστε στον εαυτό σας ότι η αξία σας δεν εξαρτάται από την τελειότητα.
-
Αναζητήστε υποστήριξη: Μιλήστε σε φίλους ή ομάδες που σας αποδέχονται όπως είστε.
-
Απομακρυνθείτε από τοξικά περιβάλλοντα: Μερικές φορές το πρόβλημα δεν είστε εσείς αλλά οι συνθήκες γύρω σας.
-
Βρείτε διεξόδους χαλάρωσης: Γυμναστική, μουσική ή ένας περίπατος μπορούν να «σπάσουν» τον φαύλο κύκλο του άγχους.
Η ατελοφοβία είναι κάτι περισσότερο από «τελειομανία». Είναι ένας παραλυτικός φόβος που μπορεί να στερήσει χαρά, ευκαιρίες και ψυχική ισορροπία. Με την κατάλληλη βοήθεια και τις σωστές στρατηγικές, όμως, ο κύκλος του φόβου μπορεί να σπάσει. Γιατί η αλήθεια είναι μία: η ζωή είναι πολύ όμορφη για να περιμένει την τελειότητα.
