Η άνοια αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της δημόσιας υγείας στον σύγχρονο κόσμο. Με την αύξηση του προσδόκιμου ζωής, ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν με γνωστική έκπτωση και άνοια αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά τις επόμενες δεκαετίες. Ωστόσο, νέα μεγάλη διεθνής μελέτη δείχνει ότι ο κίνδυνος εμφάνισης άνοιας δεν καθορίζεται από τους ίδιους παράγοντες σε όλες τις κοινωνίες.
Μια εκτεταμένη έρευνα με περισσότερους από 214.000 ηλικιωμένους ενήλικες σε 14 χώρες και περιοχές αποκάλυψε ότι οι τροποποιήσιμοι παράγοντες κινδύνου για άνοια διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με το κοινωνικό, οικονομικό και πολιτισμικό περιβάλλον.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι μια ενιαία παγκόσμια στρατηγική πρόληψης δεν είναι αρκετή. Οι παρεμβάσεις πρέπει να προσαρμόζονται στις ανάγκες κάθε πληθυσμού.
Η μελέτη, υπό την καθοδήγηση ερευνητών του University of Southern California, παρουσιάστηκε στο Διεθνές Συνέδριο του Alzheimer’s Association και δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό The Lancet Healthy Longevity.
Οι ίδιοι κίνδυνοι δεν έχουν την ίδια βαρύτητα παντού
Για πολλά χρόνια, μεγάλο μέρος της έρευνας για την πρόληψη της άνοιας βασιζόταν σε δεδομένα από χώρες υψηλού εισοδήματος, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι χώρες της Δυτικής Ευρώπης.
Η νέα μελέτη προσπάθησε να απαντήσει σε ένα σημαντικό ερώτημα: ισχύουν οι ίδιοι παράγοντες κινδύνου και στις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος;
Η απάντηση ήταν σύνθετη. Οι ερευνητές εντόπισαν τόσο μεγάλες διαφορές όσο και σημαντικές ομοιότητες.
Για παράδειγμα:
- Το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο αποτελούσε παράγοντα κινδύνου για το 85,6% των ηλικιωμένων στην Κίνα, ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες αφορούσε περίπου το 12%.
- Ο υψηλός δείκτης μάζας σώματος (ΔΜΣ), που σχετίζεται με το υπερβολικό βάρος, εμφανιζόταν στο 44,9% των Αμερικανών, ενώ στην Ινδία στο 13,3%.
Οι διαφορές αυτές δείχνουν ότι οι κοινωνικές συνθήκες, η εκπαίδευση, η διατροφή και ο τρόπος ζωής επηρεάζουν σημαντικά το προφίλ κινδύνου κάθε πληθυσμού.
Οι 12 παράγοντες που μπορούν να αλλάξουν
Οι ερευνητές βασίστηκαν στους τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου που έχουν αναγνωριστεί από την Επιτροπή Lancet για την πρόληψη της άνοιας.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:
- χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης,
- απώλεια ακοής,
- υψηλή αρτηριακή πίεση,
- κάπνισμα,
- υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ,
- παχυσαρκία,
- κατάθλιψη,
- σωματική αδράνεια,
- κοινωνική απομόνωση,
- διαβήτης,
- τραυματισμοί στο κεφάλι,
- έκθεση σε περιβαλλοντικούς παράγοντες.
Οι παράγοντες αυτοί δεν λειτουργούν ανεξάρτητα. Συχνά εμφανίζονται μαζί και δημιουργούν ένα σύνθετο δίκτυο επιβαρύνσεων για τον εγκέφαλο και τον οργανισμό.
Οι καρδιαγγειακοί κίνδυνοι εμφανίζονται παντού
Παρά τις μεγάλες διαφορές μεταξύ των χωρών, οι ερευνητές παρατήρησαν ότι ορισμένα μοτίβα επαναλαμβάνονταν σε παγκόσμιο επίπεδο.
Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η συσχέτιση ανάμεσα στους καρδιαγγειακούς παράγοντες κινδύνου και την άνοια.
Η υπέρταση, η υψηλή χοληστερόλη, ο διαβήτης και η παχυσαρκία επηρεάζουν τα αγγεία σε ολόκληρο το σώμα, συμπεριλαμβανομένων των μικρών αγγείων του εγκεφάλου.
Η χρόνια βλάβη στην αγγειακή λειτουργία μπορεί να μειώσει την παροχή οξυγόνου στον εγκέφαλο και να συμβάλει στη γνωστική έκπτωση.
Η πρόληψη πρέπει να ξεκινά νωρίς
Ένα από τα σημαντικότερα μηνύματα της μελέτης είναι ότι ο κίνδυνος άνοιας δεν είναι προκαθορισμένος.
Οι άνθρωποι μπορούν να επηρεάσουν πολλούς από τους παράγοντες που σχετίζονται με την υγεία του εγκεφάλου τους σε όλη τη διάρκεια της ζωής.
Στρατηγικές που μπορούν να συμβάλουν στη μείωση του κινδύνου περιλαμβάνουν:
- τακτική σωματική δραστηριότητα,
- έλεγχο της αρτηριακής πίεσης,
- υγιεινή διατροφή πλούσια σε φρούτα, λαχανικά και καλά λιπαρά,
- διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους,
- διακοπή καπνίσματος,
- κοινωνική δραστηριότητα,
- συνεχή πνευματική ενεργοποίηση,
- έγκαιρη αντιμετώπιση προβλημάτων ακοής.
Η σημασία των κοινωνικών παραγόντων
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η πρόληψη της άνοιας δεν αφορά μόνο τις ατομικές επιλογές. Οι κοινωνικές συνθήκες παίζουν επίσης καθοριστικό ρόλο.
Η πρόσβαση στην εκπαίδευση, η ποιότητα της υγειονομικής περίθαλψης, η οικονομική κατάσταση και οι ευκαιρίες κοινωνικής συμμετοχής μπορούν να επηρεάσουν την υγεία του εγκεφάλου.
Για παράδειγμα, ένα πρόγραμμα πρόληψης σε μια χώρα μπορεί να χρειάζεται να επικεντρώνεται στη βελτίωση της εκπαίδευσης και στην αντιμετώπιση της υπέρτασης, ενώ σε μια άλλη μπορεί να δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην παχυσαρκία, την άσκηση ή την κοινωνική απομόνωση.
Ένα πιο εξατομικευμένο μέλλον στην πρόληψη της άνοιας
Η νέα μελέτη δείχνει ότι η μάχη κατά της άνοιας χρειάζεται διαφορετικές προσεγγίσεις ανάλογα με τον πληθυσμό.
Η γήρανση δεν σημαίνει αναπόφευκτη απώλεια μνήμης και γνωστικών ικανοτήτων. Πολλοί παράγοντες που επηρεάζουν τον κίνδυνο μπορούν να τροποποιηθούν μέσα από αλλαγές στον τρόπο ζωής, την πρόληψη και την έγκαιρη ιατρική φροντίδα.
Καθώς οι επιστήμονες συλλέγουν περισσότερα δεδομένα από διαφορετικές χώρες, η κατανόηση της άνοιας γίνεται πιο ολοκληρωμένη. Το μέλλον της πρόληψης πιθανότατα δεν θα βασίζεται σε μία παγκόσμια συνταγή, αλλά σε εξατομικευμένες στρατηγικές που λαμβάνουν υπόψη τη βιολογία, το περιβάλλον και τον τρόπο ζωής κάθε κοινωνίας.
