«Κι αν κάνω κακό σε κάποιον;», «Κι αν άφησα την πόρτα ξεκλείδωτη;», «Κι αν κόλλησα κάποιο μικρόβιο;», «Κι αν αυτό που σκέφτηκα σημαίνει ότι είμαι κακός άνθρωπος;». Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν περάσει στιγμές όπου μια δυσάρεστη ή παράξενη σκέψη πέρασε φευγαλέα από το μυαλό τους. Για κάποιον όμως που ζει με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (OCD), η εμπειρία είναι εντελώς διαφορετική.
Η πραγματική κόλαση του OCD δεν είναι η ύπαρξη των σκέψεων. Είναι το ότι μοιάζουν αδύνατο να σταματήσουν. Επιστρέφουν ξανά και ξανά, απαιτούν προσοχή, γεννούν αμφιβολία και δημιουργούν έναν φαύλο κύκλο από τον οποίο το άτομο δυσκολεύεται να ξεφύγει.
Οι ανεπιθύμητες σκέψεις δεν είναι επιλογή
Ένας από τους μεγαλύτερους μύθους γύρω από το OCD είναι ότι οι σκέψεις αυτές αντικατοπτρίζουν τις πραγματικές επιθυμίες ή τον χαρακτήρα του ανθρώπου. Στην πραγματικότητα συμβαίνει το αντίθετο.
Οι ιδεοληψίες είναι ανεπιθύμητες, εισβάλλουν ξαφνικά στη σκέψη και προκαλούν έντονο άγχος ή αποστροφή. Το άτομο δεν τις επιλέγει ούτε συμφωνεί με αυτές. Αντίθετα, συχνά τρομάζει επειδή έκαναν την εμφάνισή τους.
Για παράδειγμα, ένας γονιός μπορεί να τρομοκρατηθεί από μια ξαφνική εικόνα ότι θα βλάψει το παιδί του, παρόλο που το αγαπά βαθιά και δεν θα έκανε ποτέ κάτι τέτοιο. Ένας άνθρωπος μπορεί να φοβάται ότι προσέβαλε κάποιον χωρίς να το καταλάβει ή να αμφισβητεί διαρκώς αν έκανε κάποιο σοβαρό λάθος, ακόμη και όταν δεν υπάρχουν στοιχεία που να το υποστηρίζουν.
Ο εγκέφαλος «κολλάει» στην αμφιβολία
Αυτό που κάνει το OCD τόσο βασανιστικό είναι ότι ο εγκέφαλος δυσκολεύεται να αποδεχθεί την αβεβαιότητα. Ενώ οι περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να αφήσουν μια περίεργη σκέψη να περάσει, το άτομο με OCD νιώθει την ανάγκη να βρει απόλυτη βεβαιότητα.
Ξεκινά λοιπόν ένας αδιάκοπος εσωτερικός διάλογος: «Μήπως σημαίνει κάτι;», «Κι αν είναι αλήθεια;», «Πρέπει να βεβαιωθώ ότι δεν υπάρχει κίνδυνος».
Όσο περισσότερο προσπαθεί να βρει την τέλεια απάντηση, τόσο περισσότερο η αμφιβολία δυναμώνει.
Όσο προσπαθείς να διώξεις τη σκέψη, τόσο επιστρέφει
Η φυσική αντίδραση απέναντι σε μια δυσάρεστη σκέψη είναι να προσπαθήσουμε να τη διώξουμε. Στο OCD, όμως, αυτή η προσπάθεια έχει συνήθως το αντίθετο αποτέλεσμα.
Όταν κάποιος προσπαθεί συνεχώς να μην σκεφτεί κάτι, ο εγκέφαλος παραμένει σε διαρκή επαγρύπνηση για να ελέγξει αν η σκέψη επέστρεψε. Έτσι, αντί να εξαφανίζεται, γίνεται ακόμη πιο έντονη και πιο συχνή.
Αυτός είναι ένας από τους λόγους που πολλοί άνθρωποι με OCD αισθάνονται εξαντλημένοι. Δεν κουράζονται μόνο από τις σκέψεις, αλλά και από τη συνεχή προσπάθεια να τις ελέγξουν.
Οι ψυχαναγκασμοί τροφοδοτούν τον φαύλο κύκλο
Για να μειώσουν το άγχος, πολλοί άνθρωποι καταφεύγουν σε ψυχαναγκασμούς. Αυτοί μπορεί να είναι εμφανείς, όπως το επαναλαμβανόμενο πλύσιμο των χεριών ή ο συνεχής έλεγχος της πόρτας, αλλά μπορεί να είναι και νοητικοί, όπως η αδιάκοπη αναζήτηση διαβεβαίωσης, η επανάληψη λέξεων στο μυαλό ή η συνεχής ανάλυση μιας σκέψης.
Οι συμπεριφορές αυτές προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση. Στην πραγματικότητα, όμως, ενισχύουν το OCD, γιατί διδάσκουν στον εγκέφαλο ότι η σκέψη ήταν πράγματι επικίνδυνη και χρειαζόταν αντιμετώπιση.
Υπάρχει τρόπος να σπάσει ο κύκλος
Τα καλά νέα είναι ότι το OCD αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά. Η θεραπεία δεν στοχεύει στο να εξαφανίσει κάθε ανεπιθύμητη σκέψη – κάτι που είναι αδύνατο για κάθε ανθρώπινο εγκέφαλο. Στόχος είναι να αλλάξει η σχέση του ανθρώπου με αυτές τις σκέψεις.
Η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία με τεχνικές έκθεσης και πρόληψης της αντίδρασης (ERP), καθώς και η φαρμακευτική αγωγή όταν κρίνεται απαραίτητη, έχουν βοηθήσει εκατομμύρια ανθρώπους να μειώσουν σημαντικά τα συμπτώματα και να ανακτήσουν τον έλεγχο της ζωής τους.
Σταδιακά, ο εγκέφαλος μαθαίνει ότι οι σκέψεις είναι απλώς σκέψεις και όχι γεγονότα ή προφητείες που απαιτούν άμεση δράση.
Δεν είσαι οι σκέψεις σου
Ίσως το σημαντικότερο μήνυμα για όσους ζουν με OCD είναι αυτό: οι σκέψεις δεν καθορίζουν τον χαρακτήρα ούτε τις προθέσεις ενός ανθρώπου. Οι περισσότεροι άνθρωποι βιώνουν κατά καιρούς παράξενες ή ενοχλητικές σκέψεις. Η διαφορά είναι ότι στο OCD ο εγκέφαλος τους αποδίδει υπερβολική σημασία και δυσκολεύεται να τις αφήσει να περάσουν.
Η πραγματική μάχη, λοιπόν, δεν είναι απέναντι στις ίδιες τις σκέψεις, αλλά απέναντι στην ανάγκη να τις ελέγξεις, να τις εξουδετερώσεις ή να αποκτήσεις απόλυτη βεβαιότητα. Και όταν κάποιος κατανοήσει ότι δεν χρειάζεται να πολεμήσει κάθε σκέψη που εμφανίζεται στο μυαλό του, κάνει το πρώτο και σημαντικότερο βήμα προς την ελευθερία από τον φαύλο κύκλο του OCD.
